Zarara / Hastalığa Yatkınlık
Her an bir felaket olabilir
ZH şeması, panik bozukluk ve yaygın anksiyete tanılı kişilerin yaklaşık %70'inde belirgin olarak görülür.
Bu şema neyi anlatır?
Zarara/Hastalığa Yatkınlık şeması, kişinin temelde 'dünya tehlikeli bir yer, her an bir felaket olabilir, bedenimde bir hastalık var ya da çıkacak' inancını taşımasıdır. Bu şemayı taşıyan kişi olağan günlük olayları (uçak, deprem, küçük bir ağrı, geç kalan haber) felaket habercisi olarak yorumlar. Yetişkinlikte sürekli tetikte olma, sağlık kaygısı, sevdiklerine bir şey olacağı korkusu, riskli alanlardan kaçınma biçiminde görünür. Hipokondri eğilimi sıkça eşlik eder.
İçten gelen tipik ses
Bu şemayı taşıyan kişinin günlük yaşamında zihninde sıkça duyduğu cümleler:
"Bir şey olacak."
"Bu ağrı bir hastalık işareti."
"Bir aramayan biri var, kötü bir şey oldu mu?"
"Riske girmemeli."
"Felaket her an gelebilir."
Günlük yaşamda tetikleyiciler
Bu şema tipik olarak şu durumlarda devreye girer:
Haberlerde kaza/hastalık manşeti
Bedende hafif bir ağrı
Sevdiğin birinin geç dönmesi
Uçak/araba yolculuğu
Doktor randevusu
Yeni bir mekan
Tek başına gece dışarı
Çocukluk kökenleri
Aşırı endişeli ebeveyn; çocuğa sürekli 'dikkat et', 'olur ki' mesajları; ailede ağır hastalık ya da kaza geçmişi; ebeveynin felaket anlatımları; çocuğun kendi minik rahatsızlıklarının abartılı reaksiyonla karşılanması.
3 başa çıkma modu
Şema tetiklendiğinde kişi tipik olarak şu üç modda tepki verir:
Teslim
Sürekli kontrol/araştırma, doktor doktor dolaşma, sevdiklerine 'ara, geldim mi haber ver' baskısı.
Kaçınma
Riskli durumlardan kaçınma, seyahatten vazgeçme, yeni bir şey denemeye çekinme.
Aşırı Telafi
Tehlikeyi reddetme, riske abartılı atılma (savunmacı karşı tutum), 'bana bir şey olmaz' inadı.
İlişkilerde nasıl görünür?
İlişkilerde ZH, partneri sürekli 'kontrol mesajları'yla yorabilir. 'Geldin mi', 'sağ mısın', 'bir şey olmadı değil mi' mikro takip dinamiği.
Kariyerde nasıl görünür?
İş ortamında ZH, riskli kararlardan kaçınma, küçük detayları felaket habercisi olarak yorumlama, sağlık izni sıklığı.
Sık karıştırılan şemalar
Zarara / Hastalığa Yatkınlık şeması, aşağıdaki şemalarla bazen birbirinin yerine geçer. Aşağıda farkı netleştirelim.
Bağımlılık / Yetersizlik
BY 'tek başıma yapamam' kapasite; ZH 'dünya tehlikeli' algı. BY iç yetersizlik, ZH dış tehlike.
Detayını oku →Olumsuzluk / Karamsarlık
OK 'her şey yolunda gitmeyecek' karamsarlık; ZH 'felaket olacak' tehlike. OK'da hayal kırıklığı, ZH'de korku ana duygu.
Detayını oku →Yüksek Standartlar / Aşırı Eleştiricilik
YS 'mükemmel yapmazsam' performans; ZH 'kötü bir şey olacak' güvenlik. YS hata, ZH zarar odaklı.
Detayını oku →8 haftalık gelişim programı
Aşağıdaki egzersizler Şema Terapinin pratik yan ödevlerinden uyarlanmıştır ve uzman desteği yerine geçmez; öz farkındalık için başlangıç çerçevesidir.
Felaket günlüğü
Tetiklendiğinde içte beliren felaket cümlesini yaz.
Olasılık matematiği
Felaketin gerçek olasılığı 0-100? 24 saat sonra ne oldu?
Kontrol davranışı sayımı
Günde kaç kontrol/sorgulama davranışı? Listele.
1 kontrol bırakma
En az riskli 1 kontrol davranışını 1 hafta bırak.
Kademeli maruz bırakma
Kaçındığın bir durumun küçük versiyonunu dene.
Beden tarama
Felaket cümlesi geldiğinde bedeninde nereye gidiyor? Tanı.
Güvenli plan
Felaket gerçekten olsa ne yaparsın? Plan yapmak korku kontrolünü artırır.
İç ses güncelleme
'Felaket olacak' yerine 'şu an her şey yolunda' de.
Şema Terapide nasıl çalışılır?
Şema Terapide ZH ile çalışma, BDT'nin maruz bırakma tekniği ile entegre edilir. Felaket düşüncesi yakalanır, 'olasılık matematiği' yapılır, kademeli olarak kaçınılan duruma yaklaşılır. İmgeleme ile çocukluğun 'tehlike algısı' yumuşatılır. Süreç 6-12 ay; panik bozuk varsa daha uzun.
Sıkça sorulanlar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu şemalarla yapılandırılmış çalışmak ister misiniz?
Mete Psikoloji bünyesinde Şema Terapi, merkez ekollerimizden biridir. Yüksek skorlu şemalarınızla genelde 8-16 ay süren yapılandırılmış bir süreçle çalışılır: imgeleme, sandalye çalışması, mod analizi ve yetişkin-çocuk diyalog teknikleriyle.
Şema Terapi seansı planlamak istiyorum
WhatsApp'tan ekibimizle iletişime geçin, ön görüşme planlayalım. Sonuçlarınız mesajda hazır.
WhatsApp'tan iletişime geç →Şema Terapi süreci nasıl ilerler?
Şema Terapi ekolünün detaylı sayfasını okuyun: hangi tekniklerle çalışılır, kaç seans, kimler için uygundur.
Şema Terapi sayfasına git →Bu test bir klinik tanı aracı değildir; öz farkındalık için tasarlanmıştır. Klinik düzeyde yardım için uzmanla görüşmenizi öneririz.