Yüksek Standartlar / Aşırı Eleştiricilik
Yeterince iyi diye bir şey yok
Yüksek Standartlar şeması, tükenmişlik (burnout) ve obsesif-kompulsif yatkınlığın en güçlü altyapılarından biridir.
Bu şema neyi anlatır?
Yüksek Standartlar şeması, kişinin temelde 'her şey en iyi şekilde yapılmalı, hata kabul edilemez, mükemmel olmalıyım' inancını taşımasıdır. Mükemmeliyetçilikten farkı: bu şema 'yeterince iyi'yi kabul etmez. Yetişkinlikte sürekli yorgunluk, ertelemeli mükemmeliyetçilik, gevşek davranan insanlara hızlı kızgınlık, başarıyı bile küçük hata sebebiyle iptal etme.
İçten gelen tipik ses
Bu şemayı taşıyan kişinin günlük yaşamında zihninde sıkça duyduğu cümleler:
"Bu yeterince iyi değil."
"Daha iyi olabilirdi."
"İnsanlar neden bu kadar gevşek?"
"Hata yaptım, kendime affettiremem."
"Verimsiz geçen zaman boşa."
Günlük yaşamda tetikleyiciler
Bu şema tipik olarak şu durumlarda devreye girer:
Bir işin tamamlanması
Başkasının dağınıklığı
Performans değerlendirme
Kendisinin küçük bir hatası
Tatile gitme dürtüsü
Boş zaman
Çocukluk kökenleri
Mükemmeliyetçi ebeveyn; başarının normalleştirildiği, hatanın büyütüldüğü ev; sevginin performansa koşullu olduğu ortam; akademik baskı; aile içi yüksek beklenti.
3 başa çıkma modu
Şema tetiklendiğinde kişi tipik olarak şu üç modda tepki verir:
Teslim
Sürekli daha iyiyi arama, kendine ve diğerlerine sert eleştiri, yorgun ama duramama.
Kaçınma
Mükemmel yapamayacağı görevden kaçma, erteleme.
Aşırı Telafi
Aşırı gevşek olmaya zorlama (rebound), 'umrumda değil' tavrı (savunma).
İlişkilerde nasıl görünür?
İlişkilerde YS, partnerin küçük hatalarına büyük tepki, kendi performansını da partnerin gözünden değerlendirme.
Kariyerde nasıl görünür?
İş ortamında YS yüksek performans + tükenme; ekibi de kendi standardına çekmeye çalışma, mikro-yönetim eğilimi.
Sık karıştırılan şemalar
Yüksek Standartlar / Aşırı Eleştiricilik şeması, aşağıdaki şemalarla bazen birbirinin yerine geçer. Aşağıda farkı netleştirelim.
Başarısızlık
BS 'başarısızım' inanç; YS 'mükemmel olmalıyım' standart. BS pes etmiş, YS hâlâ çabalıyor.
Detayını oku →Cezalandırıcılık
CE 'hata cezalanmalı' adalet; YS 'hata olmamalı' standart. CE sonradan, YS önceden.
Detayını oku →Duygusal Ketlenme
DK 'duygu göstermemeliyim' ifade; YS 'mükemmel yapmalıyım' performans. DK duygu, YS davranış odaklı.
Detayını oku →8 haftalık gelişim programı
Aşağıdaki egzersizler Şema Terapinin pratik yan ödevlerinden uyarlanmıştır ve uzman desteği yerine geçmez; öz farkındalık için başlangıç çerçevesidir.
Standart günlüğü
Kendine koyduğun standartları yaz, %100'le karşılaştır.
İç eleştirici
Eleştirici iç ses tipik 3 cümlesi. Kimin sesine benziyor?
%80 deneme
Bir görevi kasten %80 yap. Sonuç dünyayı yıktı mı?
Hata izni
Küçük bir hatayı düzeltmeden bırak.
Boş zaman
Plansız 1 saat geçir, verimsiz olmaktan suçluluk hisset, kal.
Eleştiri sınırı
Başkasına bu hafta eleştiri sayısını azalt.
Yeterince iyi
'Yeterince iyi'yi tanımla 3 alanda yaz.
İç ses
'Daha iyisi yapılabilirdi' yerine 'yeterince iyi yaptım' de.
Şema Terapide nasıl çalışılır?
Şema Terapide YS ile çalışma 'yeterince iyi' kavramını yerleştirmeyi hedefler. Sandalye çalışmasında 'iç eleştirici ses' karşıya konur. Pratikte 'kasten %80 yapma' egzersizleri. Süreç 12-18 ay.
Sıkça sorulanlar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu şemalarla yapılandırılmış çalışmak ister misiniz?
Mete Psikoloji bünyesinde Şema Terapi, merkez ekollerimizden biridir. Yüksek skorlu şemalarınızla genelde 8-16 ay süren yapılandırılmış bir süreçle çalışılır: imgeleme, sandalye çalışması, mod analizi ve yetişkin-çocuk diyalog teknikleriyle.
Şema Terapi seansı planlamak istiyorum
WhatsApp'tan ekibimizle iletişime geçin, ön görüşme planlayalım. Sonuçlarınız mesajda hazır.
WhatsApp'tan iletişime geç →Şema Terapi süreci nasıl ilerler?
Şema Terapi ekolünün detaylı sayfasını okuyun: hangi tekniklerle çalışılır, kaç seans, kimler için uygundur.
Şema Terapi sayfasına git →Bu test bir klinik tanı aracı değildir; öz farkındalık için tasarlanmıştır. Klinik düzeyde yardım için uzmanla görüşmenizi öneririz.