Bağımlılık / Yetersizlik
Tek başıma yapamam hissi
Bağımlılık şeması, klinik anksiyete bozuklukları ve karar verme güçlüğü ile en güçlü korelasyon gösteren şemalardan biridir.
Bu şema neyi anlatır?
Bağımlılık/Yetersizlik şeması, kişinin günlük sorumlulukları, kararları ya da hayatın temel pratik konularını başkasının yardımı olmadan yürütemeyeceği yönündeki derin iç inancıdır. Bu şemayı taşıyan kişi yetenekli, eğitimli, başarılı olabilir; ama içeride 'gerçek bir karar almam gerekirse beceremem' sesi vardır. Yetişkinlikte sürekli danışma, küçük kararlar için bile onay arama, yalnız kalma korkusu, bir 'sorumlu yetişkin'in hep yakınında olma ihtiyacı görülür. İlişkilerde aşırı bağımlılık, bağımsız yaşamı ertelemeye dönük seçimler yapılır.
İçten gelen tipik ses
Bu şemayı taşıyan kişinin günlük yaşamında zihninde sıkça duyduğu cümleler:
"Tek başıma yapamam."
"Bana yol göstermesi gerek."
"Eğer biri yanımda olmazsa kaybolurum."
"Yanlış karar verirsem dünyam yıkılır."
"Yetişkin biri olmadan iş yapamıyorum."
Günlük yaşamda tetikleyiciler
Bu şema tipik olarak şu durumlarda devreye girer:
Tek başına seyahat
Önemli bir form doldurmak
Yeni bir cihaz/teknik problem
Yalnız bir karar
Yardım çağırmaktan kaçınma anı
Eşin/anne-babanın olmadığı bir hafta
Çocukluk kökenleri
Aşırı koruyucu ebeveyn; çocuğa hata yapma alanı tanımayan, her şeyi onun yerine yapan ev; 'sen yapamazsın' mesajları; küçük başarıların hep büyük ebeveyn becerisine atfedilmesi.
3 başa çıkma modu
Şema tetiklendiğinde kişi tipik olarak şu üç modda tepki verir:
Teslim
Sürekli onay arama, bağımlı ilişki, kararı erteleme.
Kaçınma
Kararları üstlenecek alanlardan kaçma, bağımsız yaşamı erteleme.
Aşırı Telafi
Aşırı bağımsız görünme, kimseye ihtiyacı yokmuş gibi davranma (savunma).
İlişkilerde nasıl görünür?
İlişkilerde BY, partneri 'velayet eden yetişkin' rolüne çeker. Bu rol zamanla partnere yorucu gelir; ilişki dinamiği 'ebeveyn-çocuk' düzlemine kayar.
Kariyerde nasıl görünür?
İş ortamında BY, sürekli onay arama, küçük kararlarda bile yöneticiye danışma, terfi alındığında 'beceremem' korkusuyla geri çekilme biçiminde görünür.
Sık karıştırılan şemalar
Bağımlılık / Yetersizlik şeması, aşağıdaki şemalarla bazen birbirinin yerine geçer. Aşağıda farkı netleştirelim.
Zarara / Hastalığa Yatkınlık
ZH 'bir felaket olacak' dünya algısı; BY 'ben başa çıkamam' benlik algısı. ZH dış tehdit, BY iç kapasite eksikliği.
Detayını oku →Başarısızlık
BS 'başarısızım' performans inancı; BY 'tek başıma yapamam' bağımlılık. BS sonuç odaklı, BY süreç odaklı.
Detayını oku →Boyun Eğicilik
BE 'uyum sağlarım' davranış; BY 'yapamam' yetkinlik inancı. BE'de iyi yapma kapasitesi var, BY'de kapasite eksik algısı var.
Detayını oku →8 haftalık gelişim programı
Aşağıdaki egzersizler Şema Terapinin pratik yan ödevlerinden uyarlanmıştır ve uzman desteği yerine geçmez; öz farkındalık için başlangıç çerçevesidir.
Karar günlüğü
Verdiğin küçük kararları yaz; sonuçlarına bak. Çoğu doğru çıkıyor mu?
Mikro bağımsızlık
Tek başına yapılabilecek 1 görev seç ve yap (form, alışveriş, randevu).
Danışma sınırlama
Bir karar konusunda kimseye danışmadan karar ver. Sonucu yaz.
Yetkinlik kanıtı
Hayatında becerdiğin 10 şeyi listele. Bağımlılık şeması ne diyor onlara?
Yardım talebi
Yardım ile bağımlılık farkı: yardım = spesifik destek, bağımlılık = sürekli onay. Bu hafta sadece yardım iste.
Hata izni
Küçük bir karar al ve yanlış çıkarsa ne olur? Felaket yok, ders var.
Yalnız zaman
Yarım gün tek başına bir aktivite (yürüyüş, kafe, müze) yap.
İç ses güncelleme
'Yapamam' yerine 'denemediğim için bilmiyorum' de.
Şema Terapide nasıl çalışılır?
Şema Terapide BY ile çalışma, 'küçük başarı' deneyimleriyle yetkinlik kasının gelişmesini hedefler. İmgeleme ile çocuk Mete'nin 'beceriksizlik' deneyimi tekrar yaşanır; yetişkin ses 'sen yapabilirsin, ben yardımcıyım' der. Pratikte kademeli artan zorlukta yalnız görevler verilir. Süreç 8-14 ay.
Sıkça sorulanlar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu şemalarla yapılandırılmış çalışmak ister misiniz?
Mete Psikoloji bünyesinde Şema Terapi, merkez ekollerimizden biridir. Yüksek skorlu şemalarınızla genelde 8-16 ay süren yapılandırılmış bir süreçle çalışılır: imgeleme, sandalye çalışması, mod analizi ve yetişkin-çocuk diyalog teknikleriyle.
Şema Terapi seansı planlamak istiyorum
WhatsApp'tan ekibimizle iletişime geçin, ön görüşme planlayalım. Sonuçlarınız mesajda hazır.
WhatsApp'tan iletişime geç →Şema Terapi süreci nasıl ilerler?
Şema Terapi ekolünün detaylı sayfasını okuyun: hangi tekniklerle çalışılır, kaç seans, kimler için uygundur.
Şema Terapi sayfasına git →Bu test bir klinik tanı aracı değildir; öz farkındalık için tasarlanmıştır. Klinik düzeyde yardım için uzmanla görüşmenizi öneririz.