Cezalandırıcılık
Hak edenler ödesin
Cezalandırıcılık şeması, kronik öfke ve adli/ilişkisel çatışma sıklığı yüksek şemalardan biridir.
Bu şema neyi anlatır?
Cezalandırıcılık şeması, kişinin temelde 'hata yapan cezalandırılmalı, affetmek zayıflıktır, hak edenler bedelini ödemeli' inancını taşımasıdır. Bu şema kendine yöneldiğinde kişi kendi hatalarını uzun süre kendine hatırlatır, başkasına yöneldiğinde affedici olmayan, sert bir tutuma yol açar. Yetişkinlikte hatalardan sonra uzun pişmanlık, başkalarının küçük hatalarına büyük tepki, intikam düşünceleri görülür.
İçten gelen tipik ses
Bu şemayı taşıyan kişinin günlük yaşamında zihninde sıkça duyduğu cümleler:
"Affetmek zayıflıktır."
"Bedelini ödemeli."
"Bir daha aynı hatayı yapmamalı."
"Ben kendime de izin vermem."
"Hak eden hak ettiğini bulsun."
Günlük yaşamda tetikleyiciler
Bu şema tipik olarak şu durumlarda devreye girer:
Birinin hatası
Kendi hatası
Affetmesi gereken durum
Adalete aykırı sezgi
Geçmiş hatayı hatırlama
Trafikte ihlal
Çocukluk kökenleri
Sert/cezalandırıcı ebeveyn; hatanın affedilmediği ev; dini/kültürel sert ceza söylemleri; ebeveynin çocuğa kötü davranışı, ahlaki yargılayıcı çevre.
3 başa çıkma modu
Şema tetiklendiğinde kişi tipik olarak şu üç modda tepki verir:
Teslim
Sert iç ses, kendine ve diğerlerine sürekli yargı, intikam düşünceleri.
Kaçınma
Affetme gerektiren durumlardan kaçınma, mesafe koyma.
Aşırı Telafi
Aşırı affedici görünme (rebound), 'ben yargılamıyorum' söyleminin altında yine sertlik.
İlişkilerde nasıl görünür?
İlişkilerde CE, partnerin geçmişteki hatalarını uzun süre hatırlatma, küçük hataları büyütme, affedici olmama.
Kariyerde nasıl görünür?
İş ortamında CE ekibe sertlik, hata yapan kişiye uzun süre düşmanlık, lider rolünde 'korku ile yönetme'.
Sık karıştırılan şemalar
Cezalandırıcılık şeması, aşağıdaki şemalarla bazen birbirinin yerine geçer. Aşağıda farkı netleştirelim.
Yüksek Standartlar / Aşırı Eleştiricilik
YS 'hata olmamalı' önceden; CE 'hata cezalanmalı' sonradan. YS önleyici, CE düzeltici.
Detayını oku →Haklılık / Büyüklenmecilik
HB 'kurallar bana geçmez' ayrıcalık; CE 'kurallar herkese sıkı geçer' adalet. HB kendine izin, CE herkese sertlik.
Detayını oku →Kusurluluk / Utanç
KU 'değersizim' utanç; CE 'cezalanmalıyım' adalet. KU pasif, CE aktif kendine yönelme.
Detayını oku →8 haftalık gelişim programı
Aşağıdaki egzersizler Şema Terapinin pratik yan ödevlerinden uyarlanmıştır ve uzman desteği yerine geçmez; öz farkındalık için başlangıç çerçevesidir.
Yargı günlüğü
Bu hafta kime/kendine kaç kez sert yargı yaptın?
İç ses tanıma
Cezalandırıcı ses kimin sesine benziyor?
Şefkatli alternatif
Her sert cümleye 'ne olsaydı şefkatli olurdu' alternatifi yaz.
Mikro affetme
Küçük bir hatayı (kendinin ya da başkasının) gerçekten affet.
Adalet vs intikam
Bu ikisinin farkını yaz. Hangisi seni iyileştirir?
Hata insanlığı
İnsanların hata yapma hakkı var. Hangi hata seni en çok rahatsız ediyor?
Geçmiş bırakma
Bir geçmiş hatadan zihnen bırakma egzersizi (yazıp yakma, mektup yazma).
İç ses
'Ödesin' yerine 'anlamaya çalışayım' de.
Şema Terapide nasıl çalışılır?
Şema Terapide CE ile çalışma 'kendine ve başkasına şefkat' kası geliştirir. Sandalye çalışmasında 'cezalandırıcı iç ses' karşıya konur; yetişkin Mete 'hata insanlığın parçası' der. Süreç 12-18 ay.
Sıkça sorulanlar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu şemalarla yapılandırılmış çalışmak ister misiniz?
Mete Psikoloji bünyesinde Şema Terapi, merkez ekollerimizden biridir. Yüksek skorlu şemalarınızla genelde 8-16 ay süren yapılandırılmış bir süreçle çalışılır: imgeleme, sandalye çalışması, mod analizi ve yetişkin-çocuk diyalog teknikleriyle.
Şema Terapi seansı planlamak istiyorum
WhatsApp'tan ekibimizle iletişime geçin, ön görüşme planlayalım. Sonuçlarınız mesajda hazır.
WhatsApp'tan iletişime geç →Şema Terapi süreci nasıl ilerler?
Şema Terapi ekolünün detaylı sayfasını okuyun: hangi tekniklerle çalışılır, kaç seans, kimler için uygundur.
Şema Terapi sayfasına git →Bu test bir klinik tanı aracı değildir; öz farkındalık için tasarlanmıştır. Klinik düzeyde yardım için uzmanla görüşmenizi öneririz.