Kendini Feda şeması, tükenmişlik (burnout) tanılı kişilerde en sık görülen şemalardan biridir.
Bu şema neyi anlatır?
Kendini Feda şeması, kişinin kendi ihtiyaçlarını sürekli erteleyip başkalarının iyiliği için kendini tüketmeye yönelmesidir. Bu şema sevgi sebepli verici davranıştan farklıdır; içeride bir 'mecburiyet', 'kendim önemli değilim' inancı vardır. Yetişkinlikte sürekli yardım eden rol, kendi sınırını tanımayan partner/aile yapısı, tükenmişlik, kronik fiziksel/psikolojik şikayetler görülür. Türkiye kültüründe özellikle kadınlarda çok yaygındır.
İçten gelen tipik ses
Bu şemayı taşıyan kişinin günlük yaşamında zihninde sıkça duyduğu cümleler:
"Onun iyiliği benim önümde."
"Ben olmasam yapamazlar."
"Kendim için zaman ayırmak suçluluk veriyor."
"Önce onlar, sonra ben."
"Bu kadar veriyorsam değerliyimdir."
Günlük yaşamda tetikleyiciler
Bu şema tipik olarak şu durumlarda devreye girer:
Birinin yardım ihtiyacı
Hasta yakın
Ailenin maddi/manevi talebi
Partner stresli olduğunda
Çocuğun isteği
İş yerinde fazladan görev
Çocukluk kökenleri
Ebeveynin çocuğu duygusal/pratik partner olarak kullanması; bakım veren rolüne erken yerleşme (hasta ya da depresif aile üyesi); 'iyi çocuk verici çocuktur' mesajı; kültürel kadın/anne rolü.
3 başa çıkma modu
Şema tetiklendiğinde kişi tipik olarak şu üç modda tepki verir:
Teslim
Sürekli verme, kendi ihtiyacını söylemeden tükenme, suçluluk eşliğinde verme.
Kaçınma
Verici olmayacağı ilişkilerden kaçma (kendini değersiz hisseder), küçük ilişkiler tercih etme.
Aşırı Telafi
Aşırı sınır koyup koparma (rebound), 'artık kimseye vermiyorum' aşamasına geçme.
İlişkilerde nasıl görünür?
İlişkilerde KF, partneri 'alma' rolüne çeker; partner zamanla bağımlı olur ya da fazla verici dinamikten boğulur.
Kariyerde nasıl görünür?
İş ortamında KF, fazla iş yükü, ekibin sorumluluklarını üstlenme, kendi başarısının görünmemesi, kronik yorgunluk.
Sık karıştırılan şemalar
Kendini Feda şeması, aşağıdaki şemalarla bazen birbirinin yerine geçer. Aşağıda farkı netleştirelim.
Boyun Eğicilik
BE çatışmadan kaçınma uyumu; KF başkasının iyiliği için aktif feda. BE korku, KF sevgi/sorumluluk eksikliği.
Detayını oku →Onay / Takdir Arayışı
OA onay almak için verme; KF onay beklemeden 'görev' diye verme. OA dış geri bildirim, KF iç sorumluluk.
Detayını oku →İç İçe Geçme / Gelişmemiş Benlik
IG ayrı olamamak (kimlik); KF ayrıyım ama görevim (rol). IG kaynaşma, KF üstlenme.
Detayını oku →8 haftalık gelişim programı
Aşağıdaki egzersizler Şema Terapinin pratik yan ödevlerinden uyarlanmıştır ve uzman desteği yerine geçmez; öz farkındalık için başlangıç çerçevesidir.
İhtiyaç günlüğü
Her gün 3 kendi ihtiyacını yaz, karşıladın mı?
Mikro talep
Bu hafta kendine küçük bir şey al/yap/iste.
Ret pratiği
Bir yardım talebine 'şu an yapamam' de.
Kendine zaman
Haftada 2 saat sadece kendine ayır, suçluluğa rağmen kal.
Verme dengesi
Ne kadar veriyorsun, ne kadar alıyorsun? Liste yap.
Sorumluluk sınırı
Kimin sorunu seninki, kimin sorunu onunki? Ayır.
Yardım alma
Birinden yardım iste, kabul et.
İç ses
'Onların iyiliği benden önce' yerine 'ikimizin de ihtiyacı var' de.
Şema Terapide nasıl çalışılır?
Şema Terapide KF ile çalışma 'kendi ihtiyaç tanıma' kapasitesini geliştirir. İmgeleme ile çocukluğun bakım verici rolü tekrar yaşanır; yetişkin ses 'sen de bakım hak ediyorsun' der. Süreç 10-16 ay.
Sıkça sorulanlar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu şemalarla yapılandırılmış çalışmak ister misiniz?
Mete Psikoloji bünyesinde Şema Terapi, merkez ekollerimizden biridir. Yüksek skorlu şemalarınızla genelde 8-16 ay süren yapılandırılmış bir süreçle çalışılır: imgeleme, sandalye çalışması, mod analizi ve yetişkin-çocuk diyalog teknikleriyle.
Şema Terapi seansı planlamak istiyorum
WhatsApp'tan ekibimizle iletişime geçin, ön görüşme planlayalım. Sonuçlarınız mesajda hazır.
WhatsApp'tan iletişime geç →Şema Terapi süreci nasıl ilerler?
Şema Terapi ekolünün detaylı sayfasını okuyun: hangi tekniklerle çalışılır, kaç seans, kimler için uygundur.
Şema Terapi sayfasına git →Bu test bir klinik tanı aracı değildir; öz farkındalık için tasarlanmıştır. Klinik düzeyde yardım için uzmanla görüşmenizi öneririz.