Kapsamlı Rehber · ERP + BDT

OKB Kapsamlı Rehber

Obsesyonlar, kompulsiyonlar ve ERP süreci. Sayfanın içinde düşünce kaydı widget'ı ile pratik bir başlangıç noktası.

6 OKB alt tipi5 ERP aşaması8 dk okuma
WhatsApp ile Yazin0507 336 80 45
Mete OKB — bloklara bakıyor
Yazar: Uzm. Psk. Berk Mete·Gözden geçiren: Uzm. Psk. Mısra İlksen Önder·Mayıs 2026
8 dk okuma
Yazar: Uzm. Psk. Berk MeteGözden geçiren: Mete Psikoloji Klinik EkibiSon güncelleme: Mayıs 2026

Özet

OKB, istem dışı tekrarlayan düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan ritüeller (kompulsiyonlar) ile karakterize bir durumdur. Dünya genelinde %2-3 oranında görülür. ERP (Maruz Kalma ve Tepki Engelleme) en güçlü kanıt tabanına sahip yöntemdir; doğru süreçle belirgin rahatlama mümkündür.

OKB Nedir?

OKB, istemediği halde zihne giren tekrarlayan düşünce, dürtü ya da görüntüler (obsesyonlar) ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayan davranış ya da zihinsel eylemlerden (kompulsiyonlar) oluşur.

OKB'li kişi, bu döngünün "mantıksız" olduğunu çoğunlukla bilir; ama durduramaz. DSM-5'e göre tanı için günde en az 1 saat zaman alması ve işlevselliği belirgin biçimde bozması beklenir.

OKB, anksiyete bozukluğundan ayrı bir kategoride sınıflandırılır. Düşüncelerin ego-distonik (benliğe yabancı) olması en ayırt edici özelliklerdendir.

Obsesyon vs Kompulsiyon

Nedir?

Obsesyon
İstem dışı, tekrarlayan rahatsız edici düşünce, görüntü veya dürtü.
Kompulsiyon
Obsesyonun yarattığı kaygıyı azaltmaya yönelik davranış ya da zihinsel eylem.

Örnek

Obsesyon
"Kapıyı kilitlemedim, biri içeri girer."
Kompulsiyon
Kapıyı 7 kez kontrol etmek.

Süre

Obsesyon
Saniyeler-dakikalar; tekrar tekrar geri gelir.
Kompulsiyon
Dakikalar-saatler; uzar, kişi geç kalmaya başlar.

Hissedilen

Obsesyon
Kaygı, iğreti, suçluluk, 'yapmasam ne olur' korkusu.
Kompulsiyon
Kısa süreli rahatlama; sonra döngü baştan başlar.

Tedavide ne yapılır?

Obsesyon
Bilişsel çalışma + tetikleyiciye maruz bırakma.
Kompulsiyon
Ritüel yapmadan kaygının düşmesinin beklenmesi (tepki engelleme).

OKB Türleri

OKB tek bir tablo değildir; obsesyon temasına göre farklı alt tiplere ayrılır.

🧼

Kirlenme - Yıkama

Mikrop, kir, hastalık bulaşması korkusu ve buna bağlı yıkama, temizleme, kaçınma ritüelleri.

🔍

Kontrol

Kapı, ocak, ütü veya kilitlerin defalarca kontrol edilmesi; bir şeyi unutmadığından emin olma ihtiyacı.

⚖️

Simetri - Düzen

Nesnelerin belirli bir düzende olması, 'tam doğru' hissi arama, çift sayılarla işlem yapma.

🚫

Yasaklı Düşünceler

Cinsel, dini, şiddet içerikli rahatsız edici düşünceler. Kişi bunları istemez, ego-distoniktir.

🧠

Saf Obsesyon (Pure O)

Görünür ritüel yoktur ama yoğun zihinsel müzakere, ruminasyon, çevre arama vardır.

🛐

Skrupülozite (Vesvese)

Dini konularda obsesif şüphe ve tekrar. İbadetin 'doğru yapılıp yapılmadığı' defalarca sorgulanır.

OKB — Toplum Tablosu

Yaklaşık tahminler. Kaynakça: NIMH, NICE, IOCDF.

%2-3
Yaşam boyu görülme
Toplumun yaklaşık bu kesiti yaşam boyu deneyimler
Eşit
Cinsiyet dağılımı
Yetişkinlikte kadın-erkek benzer; çocuklukta erkekte daha erken
%60-70
ERP yanıt oranı
Maruz bırakma + tepki önleme ilk basamak
10-17 yıl
Ortalama tanı gecikmesi
Belirti başlangıcı ile tanı arasındaki süre

OKB Döngüsü — Obsesyondan Kompulsiyona

Geçici rahatlama uzun vadede obsesyonu güçlendirir. ERP bu döngüyü kırar.

OKB Alt Tipleri — Görsel Kategori Kartı

Obsesyon temasına göre öne çıkan 6 alt tip. Birden fazlası bir kişide bulunabilir.

Kontaminasyon
Kir, mikrop, hastalık korkusu; yıkama-temizlik ritüelleri.
Kontrol
Kapı-ocak-priz tekrarlı kontrol; 'emin olamama' hissi.
Saf Obsesyon
Zihinsel ritüeller; dışarıdan görünmeyen tekrar.
Simetri-Düzen
'Tam olmalı' hissi, sıralama-eşleştirme baskısı.
Zarar Verme
İstemsiz, ego-distonik (kendine yabancı) zarar düşünceleri.
Dini-Ahlaki
'Günah işledim mi?' tarzı tekrarlayan vicdan sorgusu.

ERP Nedir ve Nasıl Çalışır?

ERP (Maruz Bırakma ve Tepki Önleme), OKB için en güçlü kanıt tabanına sahip yöntemdir. Aşamalı şekilde ilerler:

  1. Psikoeğitim: OKB döngüsü ve ERP mantığı anlatılır.
  2. Hiyerarşi: Tetikleyiciler 0-100 sıkıntı puanına göre sıralanır.
  3. Maruz bırakma: En düşük basamaktan başlanarak tetikleyici ile temas kurulur.
  4. Tepki önleme: Kompulsiyon yapılmaz; sıkıntı doğal olarak iner.
  5. Habitüasyon: Tekrar eden maruziyetle sıkıntı eğrisi düşer.
  6. Genelleme: Beceri başka temalara aktarılır, nüks önleme planı oluşturulur.
Mete kalkanla

OKB Döngüsü

  1. Tetikleyici: Bir durum, nesne, düşünce ortaya çıkar.
  2. Obsesyon: Rahatsız edici, istenmeyen düşünce belirir.
  3. Kaygı: Korku, iğrenme veya "tam doğru" hissinin eksikliği yoğun biçimde hissedilir.
  4. Kompulsiyon: Kaygıyı azaltmak için ritüel yapılır.
  5. Kısa süreli rahatlama: Beyin "ritüel işe yaradı" mesajı alır.
  6. Tekrar: Bir sonraki tetikleyici daha hızlı, daha güçlü obsesyona dönüşür.

ERP Süreci — 5 Aşama

Maruz Kalma ve Tepki Engelleme; OKB'de altın standart. Aşağıdaki 5 aşama bir tedavi haritasıdır.

1

Değerlendirme

Y-BOCS gibi ölçeklerle OKB şiddeti ölçülür; obsesyon ve kompulsiyon haritası birlikte çıkarılır.

2

Hiyerarşi Oluşturma

Kaygı uyandıran durumlar 0-100 arası SUDS skalasıyla sıralanır. Aşağıdan yukarıya çıkacak bir merdiven yaratılır.

3

Maruz Bırakma

Tetikleyici duruma kademeli ve planlı maruz kalma. Başta kaygı yükselir, sonra kendiliğinden düşer (habitüasyon).

Mete'den not: Kompulsiyon yapmadan kaygının kendiliğinden düştüğünü ilk kez deneyimlemek, sürecin dönüm noktasıdır.

4

Ritüel (Tepki) Engelleme

Maruz kalma sırasında kompulsif tepki yapılmaz. Bu, beyne 'ritüel olmasa da bedenim güvende kalıyor' mesajını verir.

5

Sürdürme ve Nüks Önleme

Becerinin günlük yaşama yayılması, erken belirti listesi, kendi başına ERP yapabilme.

Düşünce Kaydı

Obsesyonu fark etmek, ona mesafe koymanın ilk adımıdır. Aşağıdaki şablonu birkaç gün boyunca kullanabilirsiniz.

Düşünce Kaydınızı Doldurun

Obsesyon — tepki yerine alternatif düşünce çalışması

Örnek

Durum: Toplantıda sunum yaparken patronum yüzünü ekşitti. Düşünce: Demek ki kötü iş çıkardım, beni yetersiz buluyor. Duygu: Kaygılı (80/100). Alternatif: Yüz ifadesi benimle ilgili olmayabilir, ağrısı vardı. İşim yeterince iyi.

50 / 100

Kayıtlarınız sadece bu cihazda tutulur. Sunucumuza gönderilmez. İstediğiniz an silebilirsiniz.

OKB'li Bir Yakınınız Varsa

Yardımcı tutumlar

  • ●Sabırlı dinleyin, "mantıksız" demeyin.
  • ●Profesyonel destek almasını nazikçe teşvik edin.
  • ●Aile seansına katılın; nasıl yardımcı olacağınızı öğrenin.

Kaçınılması gerekenler

  • ●Ritüele eşlik etmek (yıkamaya birlikte gitmek vb.).
  • ●Sürekli güvence vermek ("hayır, kötü bir şey yapmadın").
  • ●"Bırakmaya çalışsana" diye eleştirmek.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalısınız?

  • →Obsesyon ve kompulsiyonlar günde 1 saatten uzun zaman alıyorsa.
  • →İş, ilişki veya günlük yaşam belirgin biçimde etkileniyorsa.
  • →Kendi başınıza kırmaya çalıştığınız döngü daha da güçleniyorsa.
  • →Yakınlarınız ritüellerinizin parçası olmaya başladıysa.
WhatsApp ile randevu alın0507 336 80 45

Sık Sorulan Sorular

BPS

Graduate Member

#763717

Deneyim

2.000+ seans

Yetişkin · çift · çocuk

Memnuniyet

4.9 puan

Google 183+ yorum

Yanıt

24 saat içinde

İlk randevu

Bu rehberi yazarken neye dikkat ettik
  1. DSM-5, ICD-11 ve TR psikiyatri kılavuzlarını temel aldık.
  2. Klinik dil değil okur dilinden yazdık — anlaşılır olmak öncelikli.
  3. Hiçbir vaka, danışan adı ya da kişisel detay yer almaz.
  4. Tanı vaat etmez, süreç davet eder.
  5. 6 ayda bir gözden geçiririz — son güncelleme tarihi sayfa üstünde.

Bu Konuda Daha Fazlası

Rehber

Anksiyete Rehberi

Detaylı uzman rehberi

Oku

Rehber

Panik Atak Rehberi

Detaylı uzman rehberi

Oku

Rehber

Mukemmeliyetcilik Rehberi

Detaylı uzman rehberi

Oku

İlgili Yazı

GAD-7: Yaygın Kaygı Bozukluğu Tarama Testi

GAD-7, yaygın kaygı bozukluğu belirtilerini son iki hafta üzerinden tarayan yedi maddelik bir araçtır. Skor...

Oku

İlgili Yazı

Anoreksiya, Bulimia ve BED: Üç Tanının Klinik Ayrımı

Anoreksiya, bulimia ve tıkınırcasına yeme bozukluğu birbirinden klinik olarak farklı tablolardır. DSM-5-TR ...

Oku

Tarama Testi

İlgili Tarama Testi

Bilimsel ölçeklere dayalı kısa değerlendirme

Oku

Hizmetimiz

OKB Tedavisi

Bu alanda uzman destek

Oku