Kontaminasyon OKB
Kirlilik ve mikrop takıntısı
Kontaminasyon OKB Nedir?
Kontaminasyon OKB, OKB'nin en yaygın alt tipidir (vakaların yaklaşık %50'sinde). Kişi kir, mikrop, kimyasal madde, vücut salgıları veya "soyut kirlilik" (örn. ahlaki kirlilik) ile bulaşma korkusu yaşar ve bunu engellemek için yıkama/temizleme ritüellerine başvurur.
Önemli ayrım: Hijyen önemsemekle, hijyen takıntısı arasında fark vardır. OKB tanısı için ritüellerin günlük yaşamı ciddi şekilde bozması ve kişide belirgin sıkıntı yaratması gerekir.
Tipik Obsesyonlar ve Kompülsiyonlar
Obsesyonlar:
- • "Bu kapı koluna mikrop bulaşmıştır"
- • "Tuvaletten geldim — temiz değilim"
- • "Hasta birinin yanından geçtim — kapacağım"
- • "Cinsel yolla bulaşan hastalık kapmış olabilirim"
Kompülsiyonlar:
- • Saatlerce el yıkama, kanama olana kadar fırçalama
- • Aşırı duş alma, dezenfektan tüketme
- • "Kirli" kıyafetleri yıkayıp tekrar yıkama
- • Belirli yer/eşyalardan kaçınma (umumi WC, hastane)
- • Eşyaları belirli sırayla "sterilize etme"
- • Başkalarına dokunmaktan kaçınma
"Mental Kontaminasyon"
Stanley Rachman'ın tanımladığı bu alt tip, fiziksel temas olmadan "kirlenmiş" hissetmektir. Tipik örnek: cinsel istismar mağdurunun istismarcıyı düşündüğünde "kirlendiğini" hissetmesi. Fiziksel yıkama bu duyguyu çözmez — çünkü temas zihinsel boyuttadır.
ERP — Altın Standart Tedavi
Kontaminasyon OKB için en kanıt-temelli tedavi Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP)'dir. Edna Foa'nın 1980'lerden beri geliştirdiği protokol:
- Kaygı hiyerarşisi oluşturma (1-100 arası tetikleyiciler)
- Düşük seviyede başlama: tetikleyiciye temas + ritüeli yapmama
- Anksiyetenin kendiliğinden düşmesini bekleme (habituation)
- Kademeli olarak daha zor tetikleyicilere geçme
- Yapılandırılmış 12-20 seans
Tedavi başarı oranı %60-85. ERP başlangıçta zorludur ama kalıcı sonuçlar verir.