Karşılaştırma

Şema Terapi mi, Çocukluk Travması Terapisi mi?

Young'un şema terapisi ile ICD-11 kompleks travma odaklı yaklaşımların (STAIR, faz-odaklı) örtüşen ve ayrışan yönleri.

Ücretsiz değil — ön görüşme talep edinTüm karşılaştırmalar

Kısa cevap

Şema terapi (Young, 1990'lar) çocukluk dönemi karşılanmamış duygusal ihtiyaçları, erken dönem uyumsuz şemaları ve modları çalışır; kişilik düzeyi sorunlar ve tekrar eden ilişki örüntülerinde etkilidir. ICD-11 kompleks travma (CPTSD) terapileri (STAIR, faz-odaklı yaklaşım) belirli travmatik yaşantıların sonuçlarına (duygu düzenleme, olumsuz öz-kavram, ilişkisel güçlük) odaklanır. İki yaklaşım kompleks travmada büyük ölçüde örtüşür; şema terapi karakter odaklı, STAIR ise beceri ve travma işleme odaklıdır.

Kaynaklar: Young, Klosko & Weishaar, Schema Therapy: A Practitioner's Guide (2003) · Bamelis et al., AJP 2014 - Schema Therapy for Personality Disorders · Cloitre et al., STAIR Manual (2020)

Jeffrey Young'un 1990'larda BDT'yi genişleterek geliştirdiği şema terapi, çocukluk döneminde karşılanmamış 5 temel duygusal ihtiyacın oluşturduğu 18 erken dönem uyumsuz şema ve mod kavramlarıyla çalışır; özellikle sınırda, narsisistik, kaçıngan kişilik örüntülerinde Düzey 1 kanıt sahibidir (Bamelis et al., 2014). ICD-11 (WHO, 2018) ise kompleks travma sonrası stres bozukluğunu (CPTSD) ayrı bir tanı olarak tanımlamış ve Cloitre'nin STAIR (Skills Training in Affective and Interpersonal Regulation) modeli, ISTSS faz-odaklı yaklaşım gibi spesifik müdahaleler doğmuştur. İki yaklaşım çocukluk kökenli, ilişkisel yaralanmaya dayalı, uzun süreli tablolarda örtüşür; ancak şema terapi karakter/kendilik yapısını, kompleks travma terapileri belirli travmatik bellek ve sonuçlarını merkeze alır. Bu sayfa örtüşen ve ayrışan yönleri klinik kaynaklarla açıklar.

Yan yana karşılaştırma

Temel hedef

SEMA TERAPI

Şema terapi: erken dönem uyumsuz şemaları ve modları dönüştürmek

COCUKLUK TRAVMASI TERAPISI

Kompleks travma terapisi: travma sonrası belirti küme(leri)ni işlemek ve beceri kazandırmak

Süre

SEMA TERAPI

12-24 ay haftalık (bazen daha uzun)

COCUKLUK TRAVMASI TERAPISI

STAIR ortalama 16 seans + faz-odaklı yaklaşımda 12-24 ay

Kanıt düzeyi

SEMA TERAPI

Kişilik bozukluklarında Düzey 1 (Bamelis 2014, Giesen-Bloo 2006)

COCUKLUK TRAVMASI TERAPISI

CPTSD'de Düzey 1 (Cloitre, ISTSS Kılavuzu 2018)

Uygulayıcı yetkisi

SEMA TERAPI

Şema terapi eğitimli klinik psikolog (ISST sertifikası ideal)

COCUKLUK TRAVMASI TERAPISI

Travma odaklı eğitim almış klinik psikolog (TF-BDT, STAIR vb.)

Maliyet (göreli)

SEMA TERAPI

Göreli yüksek, uzun süreli

COCUKLUK TRAVMASI TERAPISI

Göreli orta-yüksek, faz uzunluğuna göre

Hangi durumda

SEMA TERAPI

Tekrar eden ilişki örüntüleri, kişilik düzeyi sorunlar, narsisistik/sınırda örüntüler

COCUKLUK TRAVMASI TERAPISI

Çocukluk istismarı/ihmali, savaş/işkence sonrası karmaşık tablo, ICD-11 CPTSD

Sınırlılıklar

SEMA TERAPI

Akut travma belirtisinde tek başına yetersiz olabilir

COCUKLUK TRAVMASI TERAPISI

Karakter yapısını derinlemesine dönüştürmeyi hedeflemez, belirti küme odaklıdır

Hangi durumda hangisi?

  • Çocukluk ihmali, ilişkisel güvensizlik örüntüsü

    Önerilen Şema terapi

    Şemalar ve modlar bu örüntünün temel kavramlarıdır

  • Tekrarlayan flashback, kabuslar, uyku güçlüğü

    Önerilen Travma odaklı BDT veya STAIR + travma işleme

    Belirti küme odaklı travma terapisi etkilidir

  • Kişilerarası ilişkilerde sürekli reddedilme algısı

    Önerilen Şema terapi

    Reddedilmişlik şeması çalışılır

  • İstismar sonrası duygu düzenleme güçlüğü

    Önerilen STAIR (önce beceri, sonra travma işleme)

    Faz-odaklı yaklaşım ISTSS standardıdır

  • Boyun eğme ve kendini feda örüntüsü

    Önerilen Şema terapi

    Boyun eğicilik ve fedakârlık şemaları doğrudan ele alınır

  • Karmaşık çocukluk travması + sınırda kişilik örüntüsü

    Önerilen Kombine: şema terapi + DBT/STAIR becerileri

    Hem karakter hem belirti küme paralel çalışılır

Sık karşılaşılan yanlış inanışlar

  • "Şema terapi çocuklukla ilgili sadece konuşur": Şema terapi imgeleme, mod çalışması, sınırlı yeniden ebeveynlik gibi aktif tekniklerle çalışır.
  • "Travma terapisi kötü anılara yeniden bakmak demektir": Faz-odaklı yaklaşım önce stabilizasyon ve beceri kazandırır.
  • "İkisinden biri yeterlidir": Kompleks tablolarda iki yaklaşım sıkça birlikte ya da ardışık kullanılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sıkça Sorulan Sorular

Hayır. Kronik depresyon, tekrar eden ilişki sorunları ve çocukluk kökenli kalıplar olan herkeste uygulanabilir.

Klinik kaynaklar

  • ·Young, Klosko & Weishaar, Schema Therapy: A Practitioner's Guide (2003)
  • ·Bamelis et al., AJP 2014 - Schema Therapy for Personality Disorders
  • ·Cloitre et al., STAIR Manual (2020)
  • ·ISTSS Complex PTSD Treatment Guidelines (2018)
  • ·ICD-11 (WHO, 2018/2022) - Complex PTSD diagnostic criteria

İlgili içerikler

İlgili ekoller

İlgili araçlar

İlgili hizmetler

Daha derin oku