Çocuğumun Dikkati Dağınık: DEHB mi, Yoksa Başka Bir Şey mi?

Dikkat Sorunu = DEHB Değil

"Çocuk dikkatini toparlayamıyor, sürekli dağılıyor" yakınması, hemen DEHB (Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu) tanısını akla getirir. Oysa çocuklarda dikkat güçlükleri pek çok farklı nedenden kaynaklanabilir; DEHB bunlardan yalnızca biridir.

Doğru değerlendirme yapmadan ilaç tedavisine yönelmek ya da gerçek bir DEHB'i gözden kaçırmak, her ikisi de çocuğa zarar verir. Bu yüzden dikkat sorununda kapsamlı bir değerlendirme kritik önem taşır.

DEHB Olmayan Dikkat Güçlüğü Nedenleri

Uyku yoksunluğu: Yetersiz ya da kalitesiz uyku, dikkat kapasitesini dramatik biçimde düşürür. Uyku apnesi, kronik geç yatış ya da yetersiz toplam uyku; DEHB belirtileriyle birebir örtüşen bir tablo yaratabilir.

Kaygı: Kaygılı çocuklar zihinsel meşguliyet nedeniyle derse ya da göreve konsantre olamaz. Bu "dikkat sorununa benzeme" durumu sık yanlış tanıya yol açar.

Travma ve stres: Evde şiddet, ihmal, boşanma ya da zorbalık; beynin dikkat kaynaklarını meşgul eder. Okula ait "dış" uyaranlara kapasite kalmaz.

Öğrenme güçlükleri: Disleksi, diskalkuli ya da işleme güçlüğü; materyalle boğuşan çocuğun dağınık görünmesine yol açabilir.

Ekran ve teknoloji aşırı kullanımı: Yüksek hız ve sürekli ödüllendirme içeren dijital içerikler, uzun vadede düşük uyaranlı görevlere toleransı azaltır.

Nörogelişimsel farklılıklar: Otizm spektrum bozukluğu ve diğer nörogelişimsel tablolar dikkat farklılıkları içerebilir; DEHB ile örtüşme ya da birlikte bulunma mümkündür.

DEHB Değerlendirmesinde Ne Beklenmeli?

Doğru bir DEHB değerlendirmesi şunları içerir:

• Gelişimsel ve aile öyküsü
• Birden fazla ortamda (ev, okul) belirtilerin gözlemlenmesi
• Öğretmen ve ebeveyn ölçek formları
• Psikolojik testler (dikkat, çalışma belleği, yürütücü işlevler)
• Tıbbi değerlendirme (uyku sorunları, tiroid, demir eksikliği)

DEHB tanısı, 30 dakikalık bir görüşmeyle konulamaz.

DEHB Tanısı Varsa Ne Olur?

DEHB bağımsız bir sorun değildir; çoğunlukla kaygı, duygudurum bozukluğu, öğrenme güçlükleri ya da uyku sorunlarıyla birlikte bulunur. Bu nedenle tedavi planının bütüncül olması gerekir: ilaç gerekip gerekmeyeceği, davranışçı müdahaleler, ebeveyn eğitimi ve okul uyumlamaları birlikte değerlendirilir.

Erken değerlendirme, doğru yönlendirme ve aile desteği çocuğun okul ve sosyal yaşam kalitesini belirler. ## Çocuk ve Ergen Terapisinde Kanıt Tabanı

Çocuk ve ergen terapisinde yaşa uyarlanmış BDT, en güçlü araştırma temelini oluşturan psikoterapi yaklaşımıdır. Cochrane derlemeleri, çocukluk çağı anksiyetesinde ve depresyonunda BDT'nin plaseboya kıyasla anlamlı etki büyüklüğüne sahip olduğunu göstermektedir. Oyun terapisi, 4-10 yaş grubunda özellikle etkili bir iletişim ve müdahale aracı olarak öne çıkmaktadır.

Yaşa Göre Yaklaşım Farkı

| Yaş Grubu | Birincil Yaklaşım | Ebeveyn Dahiliyeti | |---|---|---| | 4-6 yaş | Oyun terapisi, ebeveyn koçluğu | Yüksek | | 7-10 yaş | Oyun temelli BDT, davranış değişikliği | Orta-Yüksek | | 11-14 yaş | BDT, duygu düzenleme | Orta | | 15-18 yaş | BDT, ACT, ergen uyumlu protokoller | Düşük-Orta |

Mete Psikoloji'de Çocuk ve Ergen Terapisi

Uzm. Psk. Berk Mete, Oxford Home Study Centre'da Advanced Diploma in Child Psychology (Level 5) sertifikasını tamamlamış ve BPS Graduate Member (#763717) statüsündedir. Ebeveynler her süreçten düzenli bilgi güncelleme alır. Randevu alın ya da çocuk psikolog sayfamıza bakın.