Çocuklarda DEHB: Belirtiler, Tanı Süreci ve Tedavi

Çocuklarda DEHB: Belirtiler, Tanı ve Tedavi

DEHB (Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu), çocukluk döneminin en sık tanımlanan nörogelişimsel bozukluklarından biridir. Dünya genelinde çocukların yaklaşık yüzde 5-7'sini etkileyen bu tablo, doğru anlaşıldığında ve desteklendiğinde çok iyi yönetilebilir bir niteliktedir.

DEHB'in Üç Alt Türü

Baskın dikkat eksikliği tipi: Hiperaktivite görece arka plandadır; dikkati sürdürmede, organizasyonda ve göreve başlamada güçlük ön plandadır. Özellikle kız çocuklarında daha sık bu form görülür ve çoğunlukla göz ardı edilir.

Baskın hiperaktivite-dürtüsellik tipi: Motor hareketlilik ve dürtüsellik belirgindir; dikkat sorunları daha arka planda.

Bileşik tip: Her iki özelliğin birlikte bulunması. En sık tanımlanan formdur.

Yaşa Göre Belirtiler Farklılaşır

Okul öncesi (3-5 yaş): Aşırı motor aktivite, çok düşük hayal kırıklığı toleransı, sosyal becerilerde güçlük. Bu yaşta DEHB tanısı dikkatle konulur; çünkü bu özelliklerin pek çoğu gelişimsel açıdan "normal" sınırlar içinde olabilir.

İlkokul dönemi: Dikkat süresinin kısa olması, ödevde güçlük, sıra bekleyememe, kaybetme davranışları, akademik başarıda tutarsızlık. Bu dönemde tanı sıklıkla netleşir.

Ergenlik: Hiperaktivite görece azalır; yerini iç huzursuzluk ve dürtüselliğe bırakır. Zaman yönetimi, ödev takibi ve sosyal beceri güçlükleri devam eder.

DEHB'in Beyin Temeli

DEHB'i anlamak için bunu "irade eksikliği" ya da "tembel olma" değil; beynin yürütücü işlevlerindeki (prefrontal korteks) nörobiyolojik farklılık olarak görmek gerekir. Dopamin ve noradrenalin iletimindeki farklılıklar, dikkat yönetimini, gecikme toleransını ve ödül sistemini etkiler.

Bu farklılık, DEHB'li çocuğun çok sevdiği bir etkinliği saatlerce yapabilmesini; ancak sıkıcı bulduğu bir göreve odaklanamamasını açıklar.

Tanı Süreci

Doğru bir DEHB tanısı: - Birden fazla ortamda (hem evde hem okulda) belirtilerin gözlemlendiğini gerektirir - Ebeveyn ve öğretmen ölçek formlarını kapsar - Nöropsikolojik testlerle desteklenebilir - Diğer olasılıkları (uyku sorunu, kaygı, öğrenme güçlüğü) dışlarlar

DEHB tanısı 30 dakikalık bir görüşmeyle konulamaz.

Tedavi Bileşenleri

İlaç: Psikostimülanlar (metilfenidat grubu) ve non-stimülanlar. Psikiyatrist değerlendirmesiyle; çoğu vakada belirgin etkinlik.

Davranışsal müdahaleler: Ebeveyn eğitimi, rutin ve yapı, görsel uyarıcılar, kısa vadeli ödül sistemleri.

Psikolojik destek: BDT ve koçluk, çocuğun kendi stratejilerini geliştirmesine yardımcı olur.

Okul uyumlamaları: Uzatılmış sınav süresi, oturma düzeni, yazılı yönergeler.

DEHB'li çocuklar doğru destek aldığında güçlü yönleri — enerji, yaratıcılık, hiperfokus kapasitesi — en belirgin özellikleri hâline gelebilir. ## Çocuk ve Ergen Terapisinde Kanıt Tabanı

Çocuk ve ergen terapisinde yaşa uyarlanmış BDT, en güçlü araştırma temelini oluşturan psikoterapi yaklaşımıdır. Cochrane derlemeleri, çocukluk çağı anksiyetesinde ve depresyonunda BDT'nin plaseboya kıyasla anlamlı etki büyüklüğüne sahip olduğunu göstermektedir. Oyun terapisi, 4-10 yaş grubunda özellikle etkili bir iletişim ve müdahale aracı olarak öne çıkmaktadır.

Yaşa Göre Yaklaşım Farkı

| Yaş Grubu | Birincil Yaklaşım | Ebeveyn Dahiliyeti | |---|---|---| | 4-6 yaş | Oyun terapisi, ebeveyn koçluğu | Yüksek | | 7-10 yaş | Oyun temelli BDT, davranış değişikliği | Orta-Yüksek | | 11-14 yaş | BDT, duygu düzenleme | Orta | | 15-18 yaş | BDT, ACT, ergen uyumlu protokoller | Düşük-Orta |

Mete Psikoloji'de Çocuk ve Ergen Terapisi

Uzm. Psk. Berk Mete, Oxford Home Study Centre'da Advanced Diploma in Child Psychology (Level 5) sertifikasını tamamlamış ve BPS Graduate Member (#763717) statüsündedir. Ebeveynler her süreçten düzenli bilgi güncelleme alır. Randevu alın ya da çocuk psikolog sayfamıza bakın.