Tıkınırcasına Yeme (BED)
Binge Eating Disorder — telafi olmadan tıkınma
BED Nedir?
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu (Binge Eating Disorder — BED), DSM-5'te 2013'te bağımsız tanı olarak kabul edilmiş — bulimianın aksine telafi davranışı (kusma, laksatif, aşırı egzersiz) olmadan, tekrarlayan tıkınma ataklarıyla karakterize bir yeme bozukluğudur.
Yaygınlık olarak en sık görülen yeme bozukluğudur (Hudson ve ark., 2007 — yaşam boyu prevalans %2.8). Sıklıkla obezite ile birlikte seyreder ama BED tanısı için obezite şart değildir.
DSM-5 Tanı Kriterleri
Tekrarlayan tıkınma atakları + aşağıdakilerin en az 3'ü:
- • Olağandan çok daha hızlı yeme
- • Rahatsız edici doluluk hissi yaşayana kadar yeme
- • Aç olmadığında bile büyük miktarlar yeme
- • Utanç nedeniyle yalnız yeme
- • Yedikten sonra kendinden iğrenme, depresif hissetme, suçluluk
Sıklık: 3 ay süreyle haftada en az 1 kez. Telafi davranışı olmaması bulimiadan ayırır.
"Duygusal Yeme" ile Karıştırılmamalı
Herkes ara sıra duygusal yer — bu BED değildir. BED tanısı için:
- • Tıkınma tekrarlayan ve sık olmalı
- • Kontrol kaybı hissi merkezi olmalı
- • Belirgin bir üzüntü/sıkıntı yaratmalı
- • Günlük işlevsellikte sorun yaratmalı
Tedavi Yaklaşımları
- • BDT-E (Enhanced CBT — Fairburn): BED için en kanıt-temelli ilk seçim. Tıkınmayı tetikleyen düşünce ve duygu örüntülerini hedefler. 16-20 seans.
- • İPT (Interpersonal Therapy): İlişkilerdeki sorunlara odaklanan; BDT-E ile karşılaştırılabilir uzun vadeli sonuçlar.
- • DBT — Yeme Bozukluğu Adaptasyonu: Duygu düzenleme zorlukları belirgin olan vakalarda etkili. "Duygu için yemek" örüntüsünü hedefler.
- • İlaç tedavisi: Lisdeksamfetamin (Vyvanse) BED için FDA onaylıdır; tıkınma sıklığını belirgin azaltır.
- • Mindful eating: Yemek yerken bilinçli farkındalık egzersizleri — özellikle "kontrol kaybı" anlarında ara verme becerisini geliştirir.