Bulimia Nervoza
Tıkınma-purgatif döngü ve tedavi
Bulimia Nervoza Nedir?
Bulimia nervoza, kişinin tekrarlayan tıkınma atakları + telafi davranışları ile karakterize bir yeme bozukluğudur. Anoreksiyadan farkı: kilo kritik düşüklükte değildir; çoğu zaman normal aralıkta veya hafif fazlalıdır.
DSM-5 tanı ölçütleri: en az 3 ay süreyle haftada en az 1 kez tıkınma + telafi davranışı; öz değerlendirmenin beden şekli ve ağırlığa aşırı bağlı olması.
Döngünün Anatomisi
- Kısıtlama: Kişi gün içinde diyet/aç kalma ile başlar
- Tetikleyici: Stres, üzüntü, yalnızlık ya da kısıtlamanın biyolojik etkisi açlık duygusunu alevlendirir
- Tıkınma: Kısa sürede çok büyük miktar yemek yenir — kontrol kaybı hissi merkezi
- Suçluluk-utanç: "Ne yaptım, kilo aldım" düşüncesi
- Telafi: Kusma, laksatif, aşırı egzersiz, gün boyu açlık → döngü yeniden başlar
Tipik Belirtiler
- • Yemekten sonra banyoya gitme rutini
- • Diş aşınması, parmaklarda yara izleri (Russell belirtisi)
- • Tükürük bezi büyümesi (chipmunk yüzü)
- • Elektrolit dengesizlikleri — kalp ritim bozuklukları
- • Yiyecek istifleme, gizli yeme
- • Beden imajı bozukluğu, tekrarlayan tartılma
- • Sıkça depresyon, anksiyete eşlikçi
- • Madde kullanımı, kendine zarar verme eşlik edebilir
Tedavi Yaklaşımları
- • BDT-E (Enhanced CBT — Christopher Fairburn): Bulimia için en kanıt-temelli ilk seçim. 20 seans civarı, "kısıtlama-tıkınma-purgatif" döngüsünü kırmaya odaklanır. %50-70 kişi tam iyileşir.
- • İPT (Interpersonal Therapy): İlişkilerdeki sorunlara odaklanan; BDT-E ile karşılaştırılabilir uzun vadeli sonuçlar verir.
- • DBT: Duygu düzenleme zorlukları belirgin olan vakalarda etkili.
- • İlaç tedavisi: SSRI (özellikle fluoksetin) bulimianın spesifik onaylı ilaç tedavisidir; tıkınma sıklığını azaltır.