Yaygın Anksiyete Bozukluğu (GAD)
Süregelen, kontrol edilemeyen endişe
GAD Nedir?
Yaygın Anksiyete Bozukluğu (Generalized Anxiety Disorder — GAD), birden fazla yaşam alanına dair sürekli, aşırı ve kontrol edilmesi zor endişe ile karakterize bir kaygı bozukluğudur. DSM-5'e göre bu endişe en az 6 ay sürmeli ve günlük işlevselliği bozmalıdır.
"Sürekli kötü bir şey olacakmış" duygusu, zihnin sürekli "ne olur ne olmaz" senaryoları üretmesi GAD'ın çekirdeğidir. Diğer anksiyete bozukluklarından farkı: belirli bir nesne, durum veya tetikleyici yok — endişe içerikten içeriğe geçer (iş, sağlık, para, yakınlar).
DSM-5 Tanı Kriterleri
Endişe yanında en az 3 belirti bulunmalıdır:
- • Huzursuzluk veya gerginlik hissi
- • Çabuk yorulma
- • Konsantrasyon güçlüğü, zihnin "boşalma"sı
- • İrritabilite (sinirlenme eşiği düşmesi)
- • Kas gerginliği — özellikle boyun, omuz, çene
- • Uyku bozukluğu (uykuya dalma veya sürdürme güçlüğü)
"Endişe Hakkında Endişe" — Metakognitif Yaklaşım
Adrian Wells (2009) GAD için Metakognitif Terapi modelini geliştirdi. Bu modele göre asıl sorun endişe değil — endişe hakkındaki inançlardır:
- • Olumlu metakognisyonlar: "Endişelenirsem hazırlıklı olurum" → endişeye kasıtlı sığınma
- • Olumsuz metakognisyonlar: "Endişem kontrolden çıktı, çıldıracağım" → endişe hakkında kaygı
Tedavinin hedefi: endişenin içeriğini değil, endişeye karşı geliştirilen tutumu değiştirmek.
Tedavi Yaklaşımları
- • BDT: En kanıt-temelli ilk seçim. Endişe günlüğü tutma, kanıt-temelli sorgulama, "endişe ertelemesi" tekniği. 12-20 seansta belirgin iyileşme.
- • Metakognitif Terapi (MCT): Wells'in modeli — endişe hakkındaki inançları hedefler. GAD'da en yüksek iyileşme oranlarından biri.
- • Mindfulness Tabanlı Bilişsel Terapi (MBCT): Düşüncelere yargısız dikkat. Düşünceleri "gerçek" değil "zihin olayı" olarak görme.
- • Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT): Kaygıyla mücadele yerine onunla yan yana yaşama, değerli yöne ilerleme.
- • İlaç tedavisi: SSRI/SNRI etkilidir. Benzodiazepin uzun süreli kullanım için uygun değildir.