Yeniden Yaşama
Flashback, kabus, istem dışı anı, beden tepkileri.
Travma · C-PTSD
Kompleks Travma (C-PTSD)
Sürekli ya da tekrarlayan kişilerarası travma sonrası tablo — Herman'ın faz odaklı çerçevesi.
7 bölümTopraklamaKaynakça
Hazırlayan: Uzm. Psk. Berk Mete · Uzm. Psk. Mısra İlksen ÖnderKlinik gözden geçiren: Mete Psikoloji Klinik EkibiSon güncelleme: Mayıs 2026
11 dk okuma
C-PTSD vs PTSD: Sayısal Çerçeve
%6-8
PTSD
yaşam boyu (yetişkin)
%3-4
C-PTSD
yaşam boyu tahmini
~%50
Eş tanı
C-PTSD + depresyon
ICD-11
Resmi tanı
WHO 2018
1 dakikada anlat
Kompleks travma (C-PTSD), kaçışın güç ya da imkânsız olduğu uzun süreli ve tekrarlayan kişilerarası travmaya maruz kalma sonrası gelişen, ICD-11'de resmi tanı olan bir tablodur. Klasik PTSD belirtilerine ek olarak duygu düzenleme güçlüğü, olumsuz benlik algısı ve ilişkisel zorluk eşlik eder. Herman'ın güvenlik, hatırlama ve yeniden bağlantı fazlarından oluşan modeli süreç desteğinin çerçevesidir.
Pratik 4 adım
Belirti kümelerini tanıyın: Yeniden yaşama, kaçınma ve tehdit algısına ek olarak duygu düzenleme, benlik ve ilişki alanlarındaki zorlukları fark edin.
Topraklama uygulayın: Yoğunlaştığınızda 5-4-3-2-1 tekniğiyle sinir sisteminizi şimdiki ana çağırın.
Güvenlik fazını önceliklendirin: Anı işlemeye geçmeden önce ilişkisel güven ve duygu düzenleme becerilerini sağlamlaştırın.
Faz odaklı bir süreç planlayın: Güvenlik → hatırlama → yeniden bağlantı sırasını takip eden bir uzmanla çalışın.
Bu kişiler için
Uzun süreli veya tekrarlayan kişilerarası travma (çocukluk istismarı, uzun süreli aile içi şiddet gibi) yaşamış, bunun benlik ve ilişkilerine etkisini anlamak isteyenler için.
Profesyonel destek ne zaman?
Yoğun duygu dalgalanmaları, kalıcı utanç/değersizlik hissi, ilişkilerde sürekli güven kurma zorluğu ya da intihar düşünceleri gibi belirtiler yaşanıyorsa gecikmeden profesyonel destek alınmalı; süreç faz odaklı ilerler, önce güvenlik ve stabilizasyon sağlanır.
Kompleks Travma (C-PTSD) Nedir?
Kompleks travma, kaçışın güç ya da imkânsız olduğu, uzun süreli ve tekrarlayan kişilerarası travma maruziyeti sonrası ortaya çıkan tablodur. Judith Herman tarafından kavramsallaştırıldı ve 2018'de ICD-11'e Complex PTSD (6B41) kodu ile girdi.
Klasik PTSD'den farkı: yalnız anı değil, benlik, duygu düzenleme ve ilişki alanları da etkilenir.
ICD-11: PTSD vs C-PTSD
| Özellik | PTSD | C-PTSD (ek 3 küme) |
|---|---|---|
| Yeniden Yaşama | Flashback, kabus, istem dışı anı | Aynı |
| Kaçınma | Tetikleyiciden uzak durma | Aynı |
| Tehdit Algısı | Aşırı uyarılmışlık, hipervigilans | Aynı |
| + Duygu Düzenleme | — | Yoğun, tolere edilemeyen duygular; donma |
| + Olumsuz Benlik | — | Kalıcı utanç, suçluluk, değersizlik |
| + İlişkisel Güçlük | — | Yakınlık tolere etme, güven kurma zorluğu |
Yeniden Yaşama
- PTSD
- Flashback, kabus, istem dışı anı
- C-PTSD (ek 3 küme)
- Aynı
Kaçınma
- PTSD
- Tetikleyiciden uzak durma
- C-PTSD (ek 3 küme)
- Aynı
Tehdit Algısı
- PTSD
- Aşırı uyarılmışlık, hipervigilans
- C-PTSD (ek 3 küme)
- Aynı
+ Duygu Düzenleme
- PTSD
- —
- C-PTSD (ek 3 küme)
- Yoğun, tolere edilemeyen duygular; donma
+ Olumsuz Benlik
- PTSD
- —
- C-PTSD (ek 3 küme)
- Kalıcı utanç, suçluluk, değersizlik
+ İlişkisel Güçlük
- PTSD
- —
- C-PTSD (ek 3 küme)
- Yakınlık tolere etme, güven kurma zorluğu
C-PTSD: 6 Belirti Kümesi
Klasik PTSD'nin üçü + Disturbance in Self-Organisation (DSO) ek üçü.
Kaçınma
Hatırlatıcı kişi/yer/aktiviteden uzak durma.
Tehdit Algısı
Hipervigilans, irkilme, uyku güçlüğü.
Duygu Düzenleme Güçlüğü
Aşırı yoğun duygular, donma, intihar düşünceleri dalgalanmaları.
Olumsuz Benlik Algısı
Kalıcı utanç, değersizlik, başarısızlık duygusu.
İlişkisel Güçlük
Yakınlık, güven ve sınırların sürdürülmesinde derin zorluk.
Kronik Travma → Trio Bozukluk
C-PTSD, üç gelişimsel alana yayılır.
Kronik Maruziyet
Kaçışı güç olan uzun süreli travma.
Duygu Düzenleme
Pencere daralır; uçtan uca kaymalar.
Öz-Algı
İçsel eleştirmen ve utanç ön planda.
İlişkisel Alan
Güven ve sınır kurma alanında zorluk.
C-PTSD
Üç alanın iç içe geçtiği tablo.
Kronik Maruziyet
Kaçışı güç olan uzun süreli travma.
Duygu Düzenleme
Pencere daralır; uçtan uca kaymalar.
Öz-Algı
İçsel eleştirmen ve utanç ön planda.
İlişkisel Alan
Güven ve sınır kurma alanında zorluk.
C-PTSD
Üç alanın iç içe geçtiği tablo.
5-4-3-2-1 Topraklama
Sinir sisteminizi şimdiki ana çağıran bir egzersiz.
Bu egzersizi yavaşça yapın. Yanıtlarınız yalnızca bu cihazda kalır.
Görsel detaylara odaklanın
Herman'ın 3 Fazlı Modeli
C-PTSD'de en kanıtlı çerçeve aşamalı, döngüsel ve faz odaklıdır.
1
Güvenlik & Stabilizasyon
İlişkisel güven, topraklama, duygu düzenleme; travma içeriğine henüz girilmez.
2
Hatırlama & Yas
Anılar güvenli bir ortamda, kademeli olarak işlenir; kayıplar yas tutulur.
Mete'den not: Anının bedene 'şimdi' değil 'geçmiş' olarak yerleşmesi mümkün.
3
Yeniden Bağlantı
İlişkiler, anlam, gelecek planları yeniden inşa edilir.
Sık Sorulan Sorular
Yumuşak, Aşamalı Bir Çerçeve
C-PTSD süreci uzun soluklu ama mümkündür. BPS üyesi kurucunun yer aldığı klinik psikolog kadromuzle iletişime geçebilirsiniz.
BPS
Graduate Member
#763717
Deneyim
3.000+ seans
2022'den bu yana · yetişkin · çift · çocuk
Memnuniyet
4.9 puan
Google 49 yorum
Yanıt
24 saat içinde
İlk randevu
Bu rehberi yazarken neye dikkat ettik
- DSM-5, ICD-11 ve TR psikiyatri kılavuzlarını temel aldık.
- Klinik dil değil okur dilinden yazdık — anlaşılır olmak öncelikli.
- Hiçbir vaka, danışan adı ya da kişisel detay yer almaz.
- Tanı vaat etmez, süreç davet eder.
- 6 ayda bir gözden geçiririz — son güncelleme tarihi sayfa üstünde.