Travma Sonrası Stres Bozukluğu (PTSD) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (PTSD) Nedir?

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (PTSD), ölüm tehdidi, ciddi yaralanma, cinsel şiddet veya bu tür olayların tanığı olmak gibi travmatik deneyimlerin ardından gelişebilen, işlevselliği ciddi biçimde bozan bir ruhsal sağlık durumudur. DSM-5, PTSD'yi Travma ve Stresörle İlişkili Bozukluklar kategorisinde sınıflandırır.

Travma yaşayan herkes PTSD geliştirmez. Kişinin önceki ruhsal sağlık durumu, destek ağı ve travmanın özelliği sonucu belirleyen faktörler arasındadır.

PTSD Belirtileri (DSM-5 Kümeleri)

1. Yeniden Yaşama (Re-experiencing)

Travmatik olayın zihinsel olarak tekrar tekrar yaşanması: - Flashback'ler: olayın gerçekmiş gibi yeniden deneyimlenmesi - Kabus ve uyku bozuklukları - Travmayı anımsatan uyaranlara yoğun psikolojik veya fiziksel tepki

2. Kaçınma (Avoidance)

Travmaya ilişkin uyaranlardan kaçınmaya çalışmak: - Olayla ilgili düşünceden, duygulardan kaçınma - Olayı hatırlatan yerleri, kişileri, aktiviteleri kaçınma

3. Bilişsel ve Duygusal Değişimler

• Olayla ilgili çarpıtılmış suçluluk veya kendini suçlama
• Kendi hakkında veya dünya hakkında kalıcı olumsuz inançlar ("Hiçbir yerde güvende değilim")
• Anhedoni, duygusal uyuşma
• Önemli aktivitelere ilgi kaybı

4. Aşırı Uyarılmış Olma (Hyperarousal)

• Kolay irkilme, aşırı tetikte olma
• Uyku güçlükleri
• Sinirlilik ve öfke patlamaları
• Konsantrasyon güçlüğü

PTSD Kimde Gelişir?

Travma maruziyeti gereklidir; ancak yeterli değildir. Risk faktörleri:

• Travmanın şiddeti ve süresi
• Önceki travma geçmişi
• Sosyal destek yokluğu
• Bireysel biyolojik yatkınlık

Kadınlarda PTSD gelişme riski erkeklere kıyasla yaklaşık iki kat daha yüksektir.

Tedavi

Travma Odaklı BDT (TF-BDT)

En güçlü kanıt tabanına sahip PTSD tedavisidir. Travmatik anı ile ilgili inançların ve kaçınma örüntülerinin ele alındığı yapılandırılmış bir protokoldür.

Prolonged Exposure (Uzatılmış Maruz Kalma): Travmatik anıyla kademeli olarak yüzleşmek; kaçınmanın travmayı canlı tuttuğunu göstermek.

Cognitive Processing Therapy (CPT): Travmayla ilgili çarpıtılmış inançları sorgulamak ve daha gerçekçi perspektifler geliştirmek.

Şema Terapi

Şema terapi, özellikle çocukluk travmalarına bağlı kronik PTSD tablolarında güçlü sonuçlar vermektedir.

İlaç Tedavisi

SSRI sınıfı antidepresanlar PTSD'de kanıta dayalı tıbbi tedavi seçeneğidir; psikiyatri değerlendirmesiyle kullanılır.

Ne Zaman Destek Alınmalı?

Travmatik bir olayın ardından ilk birkaç haftada bazı stres belirtileri normaldir. Şu durumlarda profesyonel değerlendirme önerilir:

• Belirtiler bir aydan uzun sürüyor
• Günlük yaşam, iş veya ilişkiler ciddi biçimde etkileniyor
• Kendine zarar verme veya intihar düşünceleri eşlik ediyor

Destek almak için randevu formumuzu doldurun ya da WhatsApp'tan yazın. ## Travma ve Beyin: Psikolojik Temel

Travma, beynin tehdit sistemini (amigdala) aşırı duyarlı kılar; prefrontal korteksin düzenleyici işlevi ise zayıflar. Bu, flashback, uyarılmışlık ve duygusal uyuşma gibi belirtileri açıklar. PCL-5 (PTSD Kontrol Listesi) ile belirti şiddeti izlenir.

Kanıta Dayalı Travma Tedavisi

NICE ve APA kılavuzları PTSD için Travma Odaklı BDT (TF-BDT) ve STAIR'ı birinci basamak psikolojik tedavi olarak önermektedir:

| Yaklaşım | Odak | |---|---| | Travma Odaklı BDT | Travma anısını güvenli ortamda işleme | | STAIR | Duygu düzenleme + kişilerarası beceriler + travma anlatısı | | CPT | Travmayla ilgili yanlış düşünceleri dönüştürme | | Somatik çalışma | Bedensel travma izlerini ele alma |

Mete Psikoloji'de Travma Çalışması

Travma terapisi aşamalı şekilde yürütülür: önce stabilizasyon (güvenlik ve kaynaklar), ardından travma işleme, son olarak bütünleştirme. Randevu alın ya da WhatsApp üzerinden ulaşın. Antalya travma sayfamız için tıklayın.