RAADS-R: Yetişkin Otizm Tarama Testi

RAADS-R, yetişkinlerde otizm spektrum belirtilerinin taranması için geliştirilmiş, geniş literatürlü bir öz-bildirim ölçeğidir. Çocuklukta tanı almamış, ancak yetişkinlikte kendini tanımaya başlayan bireyler için sıkça başvurulan araçlardan biridir. Mete Psikoloji ofisinde RAADS-R, hiçbir zaman tek başına tanı için kullanılmaz; klinisyenin yapılandırılmış değerlendirmesinin parçasıdır.

RAADS-R Nedir?

Ritvo ve arkadaşları tarafından 2011 yılında Journal of Autism and Developmental Disorders dergisinde yayımlanan ölçek, çocuklukta otizm tanısı almamış yetişkinleri taramayı hedefler. Toplam 80 madde, dört alt ölçekten oluşur:

• Sosyal ilişkiler
• Dil
• Duyusal-motor
• Dar ilgi alanları ve katı düşünme

Maddeler dört seçenekli yanıt sunar ("yalnızca şimdi doğru", "yalnızca 16 yaşımdan küçükken doğru", "hem şimdi hem 16 yaşımdan küçükken doğru", "hiçbir zaman doğru olmadı"). Yanıtlar, belirtinin yaşam boyu süresine göre puanlanır. DSM-5-TR (APA, 2022) otizm spektrum bozukluğu kriterleri ve WHO ICD-11 ile uyumlu çerçevede değerlendirilir.

65 Puan Kesme Noktası

Ritvo ve arkadaşlarının validasyon çalışmasında 65 puan, otizm spektrum bozukluğu ile diğer ruhsal durumlar arasındaki ayrımda anlamlı bulunmuştur.

• 65 puan altı: Tarama eşiği altı. Klinik değerlendirme önerilmez demek değildir; eşlik eden başka belirtiler varsa klinisyenle görüşme yine yararlı olur.
• 65 puan ve üzeri: Anlamlı tarama sinyali. Yapılandırılmış klinik değerlendirme gündeme gelir.

Unutulmamalıdır: bu eşik bir tanı eşiği değildir. RAADS-R'nin pozitif öngörü değeri çevrimiçi, gözetimsiz dolduran örneklemlerde düşebilir. Bu nedenle klinik psikolog gözetiminde uygulanması ve diğer araçlarla (ADOS-2 gibi) desteklenmesi tercih edilir.

Yetişkinlikte Otizmin Maskelenmesi

Özellikle kadınlarda ve yüksek bilişsel kapasiteye sahip bireylerde otizm belirtileri çoğunlukla maskelenir. Kişi sosyal beklentilere uyabilmek için bilinçli olarak göz teması kurar, gülümseme provası yapar, küçük konuşmaları senaryo halinde ezberler. Bu "masking" örüntüsü, klasik klinik dikkati zorlaştırır. RAADS-R'nin geriye dönük maddeleri (16 yaş öncesi belirtiler) tam da bu nedenle önemlidir.

Masking sıklıkla anksiyete tedavisi, depresyon tedavisi veya tükenmişlik tablolarıyla iç içe geçer. Bu nedenle bir danışan yetişkin otizm sorusuyla geldiğinde, eşlik eden tablolar da değerlendirilir.

Mete Psikoloji'de Değerlendirme Süreci

RAADS-R, Mete Psikoloji'nin yapılandırılmış değerlendirme adımlarının yalnızca bir parçasıdır. Süreç şu şekilde ilerler:

1. Ön görüşme: Başvuru nedeni, yaşam öyküsü ve mevcut başetme örüntüleri konuşulur.
2. Tarama araçları: RAADS-R, gerektiğinde AQ-50, eşlik eden anksiyete ve depresyon ölçekleri uygulanır.
3. Yapılandırılmış görüşme: Çocukluk öyküsü, aile öyküsü, duyusal profil ve sosyal-iletişimsel örüntüler ayrıntılandırılır.
4. Klinik formülasyon: Sonuçlar, BDT veya şema terapi çerçevesinde ele alınacak hedeflere dönüştürülür.

Kesin tanı için gerektiğinde psikiyatri yönlendirmesi yapılır. Antalya psikolog arayışındaki yetişkinler için, sürecin başında "ben olabilir miyim?" sorusu yargısız bir biçimde ele alınır.

Tanı Sonrası Terapi: Adapte Çerçeve

Yetişkin otizmde terapi, nörotipik danışanlarla aynı çerçevenin doğrudan uygulanmasını değil, adaptasyonu gerektirir. Pratik adaptasyonlar şunlardır:

• Açık ve net dil; metaforların sınırlı kullanımı.
• Seans yapısının önceden paylaşılması; tahmin edilebilirlik.
• Duyusal yüke duyarlılık (ışık, ses, oturma düzeni).
• Sosyal beceri çalışmasından çok değer-temelli yön bulma.

Bu uyarlamalar, kişiyi "normalleştirmeye" değil, kendi nörolojik profiline uygun bir yaşam mimarisi kurmaya hizmet eder.

Sıkça Sorulan Sorular

RAADS-R puanım 65 üzeri. Otizm tanısı aldım mı?

Çevrimiçi doldurduğum testler güvenilir mi?

Yetişkinlikte otizm tanısı almak ne işe yarar?

Otizm "iyileşir" mi?

Antalya'da yetişkin otizm değerlendirmesi yapılır mı?