📞
Aşırı temas ihtiyacı
Bağlanılan kişiden ayrı kalınca dakikada bir mesaj/arama; yanıtsız geçen dakikalarda yoğun kaygı.
Anksiyete Kümelenmesi
Ayrılık Anksiyetesi
Yetişkin ve çocukta ayrılma kaygısı. DSM-5 tanı kriterleri, bağlanma örüntüsü ve kanıta dayalı süreç desteği.
DSM-5 yetişkin tanısı8 belirti haritası6 dk okuma
Yazar: Uzm. Psk. Berk Mete·Mayıs 2026
6 dk okuma
Özet
Ayrılık anksiyetesi, bağlanılan kişiden ayrılmaya bağlı orantısız kaygıdır. DSM-5 ile artık yetişkinlerde de tanı konabilir. Çekirdek mekanizma: yakının kaybedileceğine dair felaket yorumu + güven arama davranışları. Süreç, bağlanma örüntüsünü ve kademeli ayrılık deneyimini birlikte ele alır.
Ayrılık Anksiyetesi — Klinik Veriler
DSM-5-TR ve sistematik derleme tahminleri.
%6.6
Yetişkin yaşam boyu
Kessler ve ark. (2006)
%4
Çocukluk yaygınlığı
DSM-5-TR (APA, 2022)
%30+
Komorbid kaygılı bağlanma
Yetişkin örneklemler
12-20
Tipik seans sayısı
BDT temelli süreç
DSM-5 Belirtileri
En az 3 belirti — çocukta 4 hafta, yetişkinde 6 ay sürmeli.
🌪️
Felaket yorumu
'Bir şey oldu, bir şey olacak' düşüncesi otomatik devreye girer; kaza, hastalık, terk senaryoları.
🛏️
Yalnız uyuma güçlüğü
Bağlanılan kişi yanında olmadan uyumakta isteksizlik; kabuslar ayrılık temalı.
🤢
Bedensel belirtiler
Ayrılık beklentisinde baş ağrısı, mide bulantısı, çarpıntı. Çocukta okul önünde kusma sık.
🚪
Kaçınma
Yetişkinde iş seyahatini reddetme; çocukta okula gitmeme. Hayat alanı daralır.
🗺️
Yer takip etme
Bağlanılan kişinin nerede olduğunu sürekli takip etme; konum paylaşımı zorunlu hale gelir.
Ayrılık İpucu Döngüsü
Ayrılık ipucu → bedensel alarm → güven arama → geçici rahatlama → güçlenen örüntü.
Ayrılık İpucu
Partnerin geç dönüşü, yanıt vermeyişi.
Felaket Yorumu
'Bir şey oldu, beni bıraktı.'
Bedensel Alarm
Çarpıntı, mide kasılması.
Güven Arama
Mesaj/arama yağmuru.
Geçici Rahatlama
Yanıt geldi, nefes.
Güçlenen Örüntü
Beyne 'güven aramak işe yaradı.'
Ayrılık İpucu
Partnerin geç dönüşü, yanıt vermeyişi.
Felaket Yorumu
'Bir şey oldu, beni bıraktı.'
Bedensel Alarm
Çarpıntı, mide kasılması.
Güven Arama
Mesaj/arama yağmuru.
Geçici Rahatlama
Yanıt geldi, nefes.
Güçlenen Örüntü
Beyne 'güven aramak işe yaradı.'
Çocuk vs Yetişkin Ayrılık Anksiyetesi
| Özellik | Özellik | Çocuk | Yetişkin |
|---|---|---|---|
| Bağlanılan figür | Bağlanılan figür | Anne/baba/birincil bakım veren | Partner, çocuk, anne-baba |
| Tetik durumlar | Tetik durumlar | Okul, uyku, kreş | İş seyahati, partnerin gecikmesi |
| Bedensel ifade | Bedensel ifade | Karın ağrısı, kusma | Çarpıntı, mide kasılması |
| Davranış | Davranış | Okula gitmeme, kucak isteme | Aşırı mesaj/arama, konum takibi |
| Süre kriteri | DSM-5 süre | En az 4 hafta | En az 6 ay |
| Süreç odağı | Süreç odağı | Ebeveyn-çocuk birlikte, kademeli ayrılık | Bağlanma örüntüsü + bilişsel çalışma |
Bağlanılan figür
- Özellik
- Bağlanılan figür
- Çocuk
- Anne/baba/birincil bakım veren
- Yetişkin
- Partner, çocuk, anne-baba
Tetik durumlar
- Özellik
- Tetik durumlar
- Çocuk
- Okul, uyku, kreş
- Yetişkin
- İş seyahati, partnerin gecikmesi
Bedensel ifade
- Özellik
- Bedensel ifade
- Çocuk
- Karın ağrısı, kusma
- Yetişkin
- Çarpıntı, mide kasılması
Davranış
- Özellik
- Davranış
- Çocuk
- Okula gitmeme, kucak isteme
- Yetişkin
- Aşırı mesaj/arama, konum takibi
Süre kriteri
- Özellik
- DSM-5 süre
- Çocuk
- En az 4 hafta
- Yetişkin
- En az 6 ay
Süreç odağı
- Özellik
- Süreç odağı
- Çocuk
- Ebeveyn-çocuk birlikte, kademeli ayrılık
- Yetişkin
- Bağlanma örüntüsü + bilişsel çalışma
Süreç Desteği — Adım Adım
Tipik bir BDT temelli sürecin akışı. Bağlanma çalışmasıyla genişletilebilir.
1
Ön görüşme — örüntü haritası
Hangi durumda kaygı tetikleniyor, kim için, ne yoğunlukta. İlk seansta birlikte haritalanır.
2
Bağlanma örüntüsü değerlendirmesi
Erken dönem ilişki tarihçesi, terk/kayıp deneyimleri. Kaygılı bağlanma temaları belirlenir.
3
Bilişsel çalışma
Felaket yorumlamaların sorgulanması, 'sevdiğim biri yoksa kötü bir şey olur' tipi otomatik düşüncelerin yeniden çerçevelenmesi.
4
Kademeli ayrılık egzersizleri
Önce 30 dk yalnız kalma, sonra yarım gün, sonra hafta sonu. Her adımda kaygı eğrisini takip.
5
Güven arama davranışlarını azaltma
Sürekli mesajlaşma, arama, konum kontrolü kademeli olarak seyrekleştirilir.
6
Yalnız kalma kapasitesinin pekiştirilmesi
Kişinin kendiyle nitelikli vakit geçirme deneyimi süreç boyunca güçlendirilir.
Bağlanma Kuramı Çerçevesi
John Bowlby'nin (1969) bağlanma kuramı, ayrılık anksiyetesinin altyapısını anlamamıza yardım eder. Erken çocuklukta tutarsız ya da kayıp bakım veren deneyimi yaşayan çocuk, "yakınlık" ile "kayıp" arasında ince bir çizgide büyür.
- Kaygılı bağlanma: Yetişkin ilişki örüntüsünü şekillendirir.
- Partnerin uzaklaşması: "Terk edilme" olarak yorumlanır.
- Sürekli güven arama: Aşırı mesajlaşma, konum takibi.
- Yalnız kalma kapasitesi: Kısıtlı; iç güvenlik hissi düşük.
Sık Sorulan Sorular
BPS
Graduate Member
#763717
Deneyim
2.000+ seans
Yetişkin · çift · çocuk
Memnuniyet
4.9 puan
Google 183+ yorum
Yanıt
24 saat içinde
İlk randevu
Bu rehberi yazarken neye dikkat ettik
- DSM-5, ICD-11 ve TR psikiyatri kılavuzlarını temel aldık.
- Klinik dil değil okur dilinden yazdık — anlaşılır olmak öncelikli.
- Hiçbir vaka, danışan adı ya da kişisel detay yer almaz.
- Tanı vaat etmez, süreç davet eder.
- 6 ayda bir gözden geçiririz — son güncelleme tarihi sayfa üstünde.