Ayrılık Anksiyetesi
Yetişkin ve çocukta ayrılma kaygısı
Ayrılık Anksiyetesi Nedir?
Ayrılık anksiyetesi bozukluğu, kişinin bağlandığı kişiden ayrılmaya bağlı yoğun, yaşa uygun olmayan kaygı ile karakterizedir. DSM-5'te artık sadece çocukluk dönemi tanısı değil; yetişkinlerde de tanı konabilen bir bozukluktur (DSM-IV'te yalnızca çocuklarla sınırlıydı).
Yaygın görülen tablolar: anneden ayrılmakta zorlanan çocuk, partneri seyahat ettiğinde panik yaşayan yetişkin, evdeki yakınına bir şey olacak diye sürekli arayan kişi.
DSM-5 Tanı Kriterleri
Aşağıdaki belirtilerden en az 3'ü, çocukta 4 hafta, yetişkinde 6 ay sürmeli:
- • Bağlanılan kişiden ayrılma anında veya beklentisinde aşırı sıkıntı
- • Bağlanılan kişiyi kaybetme veya zarar görmesi konusunda sürekli endişe
- • Kötü bir olay ayrılığa yol açacak diye endişe (kaybolma, kaçırılma vb.)
- • Ayrılık korkusuyla evden çıkmama, okula/işe gitmeme
- • Yalnız kalma konusunda yoğun korku
- • Bağlanılan kişi yanında olmadan uyumakta isteksizlik
- • Ayrılık temalı tekrarlayan kabuslar
- • Ayrılık beklentisinde bedensel belirtiler (baş ağrısı, mide bulantısı)
Bağlanma Kuramı Açıklaması
John Bowlby'nin (1969) bağlanma kuramı bu tablonun altyapısını anlamamıza yardım eder. Erken çocuklukta tutarsız ya da kayıp ebeveyn deneyimi yaşayan çocuk, "yakınlık" ile "kayıp" arasında ince bir çizgide büyür. Bu örüntü yetişkinlikte:
- • Kaygılı bağlanma stili olarak ilişki örüntüsünü şekillendirir
- • Partnerin uzaklaşmasını "terk edilme" olarak yorumlatır
- • Sürekli güven arama, sürekli mesajlaşma, takip davranışlarını besler
- • Yalnız kalma kapasitesini kısıtlar
Tedavi Yaklaşımları
- • Çocuklarda BDT: Kademeli ayrılık egzersizleri, ebeveyn-çocuk birlikte çalışması, "transitional object" (geçiş nesnesi) kullanımı.
- • Yetişkinlerde BDT: Felaket yorumlamaların sorgulanması, ayrılık egzersizleri, güven arama davranışlarının kademeli azaltılması.
- • Şema Terapi: Erken bağlanma örüntülerine yönelik. "Terk edilme" şeması ile çalışma. Mete Psikoloji ekibinin uzmanlık alanı.
- • EFT (Duygu Odaklı Terapi): Çiftler için — partner anksiyetesini ilişki dinamiği üzerinden çalışmak.
- • İlaç tedavisi: Şiddetli vakalarda SSRI etkili; ancak terapi temel kalır.