BDT vs Şema Terapi
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile Şema Terapi, kanıta dayalı iki güçlü yaklaşımdır — ama farklı durumlar için tasarlanmıştır. BDT güncel belirtilere odaklanır, Şema Terapi ise karakter düzeyinde çalışır. Hangi sorun için hangisi uygun?
| Kriter | BDT | Şema Terapi |
|---|---|---|
| Süre | 8-20 seans | 1-2 yıl (40-80 seans) |
| Odak | Güncel düşünce-duygu-davranış | Çocukluk şemaları ve mod'lar |
| Birinci hedef | Belirti azalması | Karakter dönüşümü |
| Vaka örnekleri | Depresyon, anksiyete, OKB, panik, sosyal fobi | Borderline, kronik depresyon, BDT'den fayda görmeyen tekrarlayan örüntüler |
| Teknikler | Bilişsel yeniden yapılandırma, davranış deneyi, ev ödevleri, maruz bırakma | Limited reparenting, imgesel diyalog, sandalye çalışması, mod-bazlı çalışma |
| Kanıt temeli | Hofmann 2012 meta-analiz: d=0.71-0.73; NICE 2022 birinci basamak | Giesen-Bloo 2006 BPD RCT: 3y %50 remission |
| Terapötik ilişki | Profesyonel, hedef-odaklı işbirliği | Limited reparenting — terapist sınırlı ebeveynlik tutumu |
| Ev ödevleri | Yoğun (düşünce kaydı, davranış deneyi) | Daha az; süreç içi çalışma ağırlıkta |
| Mete Psikoloji'de | Berk Mete + Mısra İlksen Önder | Berk Mete |
BDT — Bilişsel Davranışçı Terapi
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), 1960'larda Aaron T. Beck tarafından depresyon tedavisi için geliştirilmiş, günümüzde dünyada en yaygın kanıta dayalı psikoterapi yaklaşımıdır. Temel ilke: düşüncelerimiz, duygularımızı ve davranışlarımızı şekillendirir. Olumsuz otomatik düşünceler ve disfonksiyonel inançlar tespit edilip, davranışsal deneylerle test edilir.
Vaka tipi: akut veya orta düzey belirti odaklı durumlar — depresyon (Hofmann 2012: d=0.71), yaygın anksiyete, sosyal fobi, panik atak, OKB (ERP eklentisiyle), spesifik fobi, akut travma sonrası stres.
Klinik kanıt:NICE Guideline NG222 (2022) depresyon ve yaygın anksiyete için BDT'yi birinci basamak yaklaşım olarak listeler. APA (American Psychological Association) tarafından da kanıta dayalı tedavi olarak onaylanmıştır.
Detay: BDT detaylı sayfa
Şema Terapi
Şema Terapi, Jeffrey Young tarafından 1990'larda geliştirilmiş, BDT'den fayda görmeyen veya tekrarlayan karakter problemleri olan danışanlar için tasarlanmış integratif bir yaklaşımdır. BDT + bağlanma teorisi + psikodinamik + Gestalt unsurlarını birleştirir.
Temel kavramlar: Erken Uyumsuz Şemalar (terk edilmişlik, güvensizlik, kusurluluk, sosyal izolasyon, başarısızlık, yetersizlik gibi 18 şema) — çocuklukta temel duygusal ihtiyaçlar karşılanmadığında oluşan kalıcı bilişsel-duygusal kalıplardır.
Vaka tipi:Borderline ve diğer kişilik bozuklukları, kronik depresyon, tekrarlayan ilişki sorunları, çocukluk travması temelli zorluklar, BDT'den kalıcı fayda görmeyen vakalar.
Klinik kanıt: Giesen-Bloo et al. (2006, Archives of General Psychiatry) Borderline Kişilik Bozukluğu hastalarında Şema Terapi'yi transferansa odaklı psikoterapi ile karşılaştıran RCT'de, 3 yıl sonunda Şema Terapi grubunda %50 remission, %66 klinik toparlanma bildirmiştir.
Detay: Şema Terapi detaylı sayfa
Hangi Durum İçin Hangisi?
Pratik bir karar matrisi:
- BDT seç → Belirtileriniz son 6 ay - 2 yıl içinde başladıysa, hayatınızın belirli bir alanını etkiliyor, daha önce psikoterapi almadıysanız veya kısa-orta süreli müdahale arıyorsanız.
- Şema Terapi seç → Yıllardır benzer örüntüler tekrarlıyor, BDT denemiş ama kalıcı fayda görmediyseniz, ilişkilerinizde aynı dinamikler tekrar ediyor, çocukluk dönemine ait önemli olaylar şikayetlerinizle iç içeyse.
- Birleşik yaklaşım →Mete Psikoloji'de tipik formülasyon: akut belirtiler için önce BDT (8-16 seans), sonra karakter düzeyinde Şema Terapi (1-2 yıl).
Süre & Maliyet Karşılaştırması
BDT süresi: Yaygın depresyon ve anksiyete vakalarında 8-16 seans yeterli olur. Karmaşık vakalarda 20-24 seansa çıkabilir. Haftalık seans + ev ödevi temposu.
Şema Terapi süresi: Karakter düzeyinde dönüşüm için 1-2 yıl (40-80 seans) önerilir. Bazı kronik kişilik vakalarında 3 yıla uzayabilir.
Bu süre farkı, vaka tipinin doğal sonucudur — akut belirti BDT ile 3-4 ayda gerileyebilirken, çocukluk şemaları haftalar değil yıllar gerektirir.
Mete Psikoloji'de İki Yaklaşım da Uygulanır
Kurucu klinik psikolog Berk Mete (BPS Graduate Member #763717, Birkbeck University of London MSc) hem BDT hem Şema Terapi protokollerinde çalışmaktadır. Mısra İlksen Önder ise yoğunlukla BDT (Prof. Dr. Hakan Türkçapar süpervizyonunda 16 modül) ve EFT yürütmektedir.
İlk seans değerlendirmesinde sizinle birlikte yaklaşım seçimi yapılır; gerekirse iki yaklaşım kombine edilir.
Önemli not: Bu sayfa eğitim amaçlıdır, klinik tanı veya tedavi planı yerine geçmez. Kişiye özel yaklaşım, ilk seans değerlendirmesi ile belirlenir.
Kaynaklar
- Beck, J. S. (2011). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond (2nd ed.). Guilford Press.
- Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner's Guide. Guilford Press.
- Giesen-Bloo, J. et al. (2006). Outpatient Psychotherapy for Borderline Personality Disorder. Archives of General Psychiatry, 63(6), 649-658.
- Hofmann, S. G. et al. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427-440.
- NICE Guideline NG222 (2022). Depression in adults: treatment and management. National Institute for Health and Care Excellence.
Sizin İçin Hangisi Uygun?
İlk seans değerlendirmesinde birlikte belirleyelim. BDT veya Şema Terapi seçimi vakanıza özel yapılır.