ARFID — Kaçıngan/Kısıtlayıcı Yeme
DSM-5'te 2013'te eklenen bağımsız tanı
ARFID Nedir?
ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder — Kaçıngan/Kısıtlayıcı Yeme Alımı Bozukluğu), DSM-5'te 2013'te eklenmiş bağımsız bir yeme bozukluğudur. Anoreksiyadan en önemli farkı: kilo veya beden imajı kaygısı YOKTUR. Kişi sadece yemek yiyemiyordur — başka sebepler nedeniyle.
Önceden "çocuk seçici yeme" olarak görmezden gelinen bu tablo, artık yetişkinlerde de tanı koyulan ciddi bir bozukluk olarak kabul edilmektedir.
DSM-5 Tanı Kriterleri
Yeme/beslenmeye ilişkin sorun aşağıdakilerden en az biriyle sonuçlanmalı:
- • Belirgin kilo kaybı (çocuklarda gelişme geriliği)
- • Belirgin beslenme eksikliği
- • Enteral besleme veya oral besin desteği bağımlılığı
- • Belirgin psikososyal işlev bozukluğu
Ek koşullar: yiyecek bulamama gibi nedenler dışlanmalı, anoreksiya/bulimia ölçütleri karşılanmamalı, kilo/beden imajı kaygısı bulunmamalı.
Üç Alt Kategorisi
1. Duyusal Hassasiyet
Yiyeceğin dokusu, kokusu, sıcaklığı, görüntüsü nedeniyle kaçınma. Otizm spektrum özellikleriyle sıkça ilişkili. "Pürüzlü", "yapışkan", "renkli" yiyeceklerden uzaklık.
2. Düşük İlgi
Yemek yemekten zevk almama, açlık hissinin zayıf olması, "yemek için yaşamak değil, yaşamak için yemek" örüntüsünün aşırı uçta yaşanması.
3. Korku Tabanlı
Boğulma, kusma, alerjik reaksiyon korkusu nedeniyle kaçınma. Sıklıkla travmatik bir olay sonrası başlar (örn. bir kez boğulan çocuk).
Tedavi Yaklaşımları
- • BDT-AR (CBT for ARFID — Thomas & Eddy): ARFID'ye özel uyarlanmış BDT protokolü. Kademeli yiyecek genişletme + duyusal alıştırma + bilişsel sorgulama.
- • Kademeli Maruz Bırakma: Tehdit edici yiyecekleri küçük adımlarla yeniden tanıştırma. Önce görme, sonra koklama, sonra dokunma, sonra çiğneme.
- • FBT-ARFID (Aile Temelli Tedavi): Çocuk vakalarda en etkili — ailenin yeniden beslenmeyi yapılandırdığı protokol.
- • Multidisipliner ekip: Psikolog + diyetisyen + iç hastalıkları/pediatri uzmanı + bazen mesleki terapist (duyusal entegrasyon).
- • Otizm spektrum eşlikçi vakalarda: Otizm odaklı ek müdahaleler (TEACCH, ABA temelli yaklaşımlar) yararlı olabilir.